Youth and Information Communication Technology Knowledge

By Sun Narin

Nineteen year-old student, San Sel, has just graduated from Kampong Cham provincial Preah Sihanouk high school in 2011 and he had a chance to come to Phnom Penh to pursue his study at the Royal University of Phnom Penh. However, he is one of the other students who did have a chance to study computer during high school’s time. This has lead him to difficulties in studying at university.

“I am regret that I did not study computer due to the fact that the program has just launched at high school. It is now very difficult for me. I cannot follow others. It is difficult for me to do academic work. I do not know anything about the program. It takes long time for me to do work,” he said. He is now studying a computer course provided by his school. .

The number of provincial graduate students from high school pursuing study in Phnom Penh keeps increasing from year to year. Meanwhile, it is heard about the complaint of students regarding the unawareness and disability of using computer for their academic study including typing assignment for lecturers, disability of using any computer program, emailing, and so on.

Im Samrithy, the executive director of the Education/NGO partnership said that the computer studying at high school is good for a globalized job market in the Kingdom, which will be greatly beneficial for future work and help students with their research at university.

“They are knowledgeable of computer command, so he can be ready for job and strengthen technological capacity. If we do not even know this technology, we are like the illiterate of this. In other countries, they learn computer since they are at young age,” he said, adding that the government should take this issue in consideration, especially when Cambodia will join the open ASEAN market by 2015, which there will be a lot of competition; therefore in order not to lose jobs owing to this technological illiteracy, they have to cement their capacity of computer.

In 2004, Ministry of Education issued the policy and strategies in launching Information Communication Technology (ICT) in the Kingdom and it is noticed in the last few years that provincial schools, especially in the down equip with computers for academic schedule.

Deputy Pursat High School Aing Ngy told Lift that the school has applied computer since 2007 and only grade-11 students of all some 700 will be able to study this two-hour computer schedule per week. He added that there are 30 computers or so at his school.

“We cannot manage for all the students to study since we lack trained teachers and inadequacy of computer rooms. Other problems include high cost of electricity, shortages of computer-repairing tools due to the deficiency in financial support.”

He raises that it is good that students are able to learn and understand this computer technology at high school level and he suggests that the system should be available for both students at grade 11 and 12 and internet should be connected for students so that they can do more research on their study.

According to the policy and strategies of the Ministry of Education issued in 2004, of the 698 secondary schools, only 13% is connected to electricity, 8% have generators and 4% have solar panels. 75% have no power supply at all.

Im Samrity said that the ministry has no choice but to allow only grade 11 to study since the Ministry does not have enough financial backing, so only development partners help fortify this system.

According to the official from the General Secretary of Education, “It is normal about the shortages of fund to apply ICT in Cambodia. We are not rich and ICT requires a lot of money.” He said that the Ministry has been training the resources for teaching, but it is a step-by step action, adding that the Ministry has been working in cooperation with development partners to find more computers for students and get this system improved.

Ly Bela, 20, from Hun Sen Bun Rany PreakTaduong high school in Kandal province. He is also facing difficulty in studying computer. He said that, “ICT at high school is beneficial for the knowledge of the next generation. They will know it before going to university. If I have learned it at school, I would not have met any difficulties now.”

However, SenSel showed his concerns that the system of ICT goes well only if there are capable human resources, enough equipment and amount of studying time for students.

យុវជន និងការចេះបច្ចេកវិទ្យា

ដោយ ស៊ុន ណារិន

លោក​សាន ​សែល​ អាយុ​ ១៩​ឆ្នាំ​ ទើប​តែ​បាន​បញ្ចប់​បាក់​ឌុប​ពី​វិទ្យា​ល័យ​ព្រះសីហនុ​ក្នុង​ខេត្ត​កំពង់ចាម​ ហើយ​បាន​មក​រៀន​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ​នៅ​ឯ​សាកល​វិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ​។


វិទ្យា​ល័យ​ ដែល​បណ្តាល​អោយ​លោក​ជួប​បញ្ហា​មួយ​ចំនួន​ នៅ​ពេល​លោក​ចូល​រៀន​នៅ​ថ្នាក់​

មហា​វិទ្យាល័យ​។ លោក​បាន​និយាយ​ថាៈ​«ស្តាយ​ដែល​មិន​បាន​រៀន​បច្ចេក​វិទ្យា​កំព្យូទ័រ​នេះ​

ដោយ​សារ​តែ​ គេ​ទើប​តែ​បំពាក់​ប្រព័ន្ធ​នេះ​នៅ​សាលា​។វា​ពិបាក​ខ្លាំង​ រៀន​មិន​ទាន់​គេ​ ធ្វើ​កិច្ច​ការ​ពិបាក​ មិន​ចេះ​កម្មវិធី​ ធ្វើ​ទៅ​យឺត​ សួរ​គ្រួ​មិន​ដឹង​ថា​សួរ​ពី​អ្វី​»។

ពី​មួយ​ឆ្នាំ​ទៅ​មួយ​ឆ្នាំ​ យើង​សង្កេត​ឃើញ​មាន​កំនើន​សិស្ស​ដែល​បាន​បញ្ចប់​បាក់​ឌុប​ មក​រៀន​នៅ​

​មហា​វិទ្យាល័យ​នៅ​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ​។ យើង​តែង​តែ​លឺ​នូវ​ការ​រអូរ​ទាំ​របស់​ពួក​គេ​ទាក់​ទង​នឹង​ការ​ប្រើ

​ប្រាស់​បច្ចេក​វិទ្យា​ខាង​កំព្យូទ័រ​ ដូច​ជា​ការ​វាយ​ឯក​សារ​ជួន​លោក​គ្រួ​អ្នក​គ្រួ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​ និង​អង់​

គ្លេស​ក្តី​ ការ​មិន​ចេះ​ប្រើ​ប្រាស់​កម្ម​វិធី​ និង​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​អ៊ី​ម៉េល​ជា​ដើម​។

លោក​ អ៊ឹម​ សម​រិទ្ធី​ នាយក​នៃ​អង្គការ​ Education​/ NGO​ Partnership ​បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា​ វា​ជា​ការ​ល្អ​មួយ​សម្រាប់​ទីផ្សារ​ការងារ​ទាក់​ទង​នឹង​សាកល​ភាវូបនីកម្ម​ ដែល​ការ​បញ្ចូល​នេះ​វា​អាច​ជួយ​ដល់​ការ​ងារ​ និង​ការ​ស្រាវ​ជ្រាវ​របស់​គាត់​នៅ​ថ្នាក់​ឧត្តម​សិក្សា​ដែល​គាត់​ត្រូវ​ការ​ការ​ស្រាវ​


លោក​បាន​បញ្ជាក់​ថាៈ​«​គាត់​ចេះ​កំព្យូទ័រ​ គាត់​អាច​ត្រៀម​ខ្លួន​ចូល​ទីផ្សារ​ការងារ​ និង​ពង្រឹង​សមត្ថ

ភាព​ខាង​បច្ចេក​វិទ្យា​ ប្រសិន​បើ​យើង​មិន​ចេះ​ប្រព័ន្ធ​ណ្នឹង​ នាំ​អោយ​យើង​ជា​អនក្ខរជន​លើ​បច្ចេកវិទ្យា​។នៅ​ស្រុក​គេ​ គេ​រៀន​បច្ចេក​វិទ្យា​នេះ​តាំង​ពី​ក្មេងៗ​។ ពី​ដើម​យើង​មិន​ចេះ​អក្សរ​ វា​ពិបាក​ តែ​ឥឡូវ​យើង​ចេះ​ហើយ​ តែ​យើង​មាន​ការ​ខ្វះ​ខាត​ខាង​បច្ចេក​វិទ្យា​»​។

លោក​បាន​បន្ត​ទៀត​ថា​ រដ្ឋា​ភិបាល​គួរ​តែ​គិត​គូរ​ពី​បញ្ហា​នេះ​ ជា​ពិសេស​នៅ ​ពេល​ដែល​ប្រទេស​កម្ពុជា​កំពុង​នឹង​ត្រៀម​ខ្លួន​ចូល​ទីផ្សារ​អាស៊ាន​នៅ​ឆ្នាំ​២០១៥​ ដែល​នាំ​អោយ​មាន​ការ​ប្រកួត​ប្រជែង​ការ​ងារ​ជា​ច្រើន ដូច្នេះ​ ដើម្បី​កុំអោយ​យើង​ខាត​បង់​ការ​ងារ​ ដោយ​សារ​តែ​បច្ចេក​វិទ្យា​ប៉ុណ្ណឹង​ យើង​ត្រូវ​តែ​ពង្រឹង​សមត្ថ​ភាព​ខាង​បច្ចេក​វិទ្យា​នេះ​។

នៅ​ឆ្នាំ​២០០៤​ ក្រសួង​អប់រំ​ បាន​ចេញ​ជា​គោល​នយោ​បាយ​ និង​យុទ្ធ​សាស្រ្ត​ក្នុង​ការ​ពង្រឹង​

បច្ចេក​វិទ្យា​ទំនាក់​ទំនង​ព័ត៌មាន​នេះ​ ហើយ​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ ​យើង​សង្កេត​ឃើញ​មាន​ការ​

បំពាក់​ប្រព័ន្ធ​កំព្យូទ័រ​នៅ​មណ្ឌល​ធនធាន​នៅ​តាម​សាលា​វិទ្យាល័យ​ក្នុង​ទីរួម​ខេត្ត​ ដើម្បី​អោយ


លោក​ អាំង​ ងី​ នាយក​រង​វិទ្យា​ល័យ​ពោធិ​សាត់​ បាន​អោយ​ដឹង​ថា​ វិទ្យា​ល័យ​ពោធិ​សាត់​បាន​

ដាក់​ប្រព័ន្ធ​កំព្យូទ័រ​អោយ​សិស្ស​សិក្សា​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​២០០៧​ ដោយ​អោយ​តែ​ថ្នាក់​ទី​១១​ ដែល​មាន​

សិស្ស​ប្រហែល​ជា​៧០០​នាក់​សិក្សា​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ ហើយ​សិក្សា​១​សប្តាហ៍​ចំនួន​២​ម៉ោង​។ លោក​

បាន​បន្ត​ថា​ នៅ​វិទ្យា​ល័យ​ពោធិសាត់​ ឥឡូវ​នេះ​មាន​កំព្យូទ័រ​ចំនួន​៣០​គ្រឿង​សម្រាប់​អោយ​សិស្ស​សិក្សា​។

លោក​បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថាៈ​ «​យើង​ពុំ​មាន​លទ្ធ​ភាព​អោយ​សិស្ស​ទាំង​អស់​រៀន​បាន​ទេ​ ដោយ​

សារ​តែ​កង្វះ​ខាត​គ្រួ​ជំនាញ​បង្រៀន​កំព្យូទ័រ​ និង​ការ​ខ្វះ​ខាត​បន្ទប់​ជា​ដើម​។ បញ្ហា​ផ្សេង​ទៀត​ ដូច​

ជា​ភ្លើង​ថ្លៃ​ យើង​ពុំ​មាន​ឧបករណ៍​សម្រាប់​ជួស​ជុល​កំព្យទ័​រអោយ​បាន​គ្រប់​គ្រាន់​ ដោយ​សារ​តែ​ខ្វះ​ខាត​ថវិកា​»​។​លោក​បាន​លើក​ឡើង​ថា​ វា​ជា​ការ​ល្អ​ដែល​សិស្ស​អាច​យល់​ និង​ចេះ​ប្រើ​ប្រាស់​កំព្យូទ័រ​នេះ​ នៅ​ថ្នាក់​វិទ្យា​ល័យ​ ហើយ​លោក​បាន​សំនូម​ពរ​អោយ​មាន​ការ​សិក្សា​នេះ​ចាប់​ពី​ថ្នាក់​ទី​១១​ ដល់​ទី​១២​អោយ​បាន​គ្រប់​ៗ​គ្នា និង​អោយ​មាន​ការ​ភ្ជាប់​ប្រព័ន្ធ​អិន​ធឺ​ណែត​ដល់​សាលា​ ដើម្បី​អោយ​សិស្សានុសិស្ស​ងាយ​ស្រួល​ស្វែង​រក​ឯក​សារ​។


​ក្រសួង​អប់រំ​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៤​ បាន​អោយ​ដឹង​ថា ​ក្នុង​ចំណោម​ថ្នាក់​វិទ្យាល័យ​ និង​អនុ​វិទ្យាល័យ​ចំនួន​៦៩៨​មាន​តែ​១៣​ភាគរយ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​អាច​មាន​លទ្ធភាព​ប្រើ​អគ្គិសនី​ ប្រហែល​ជា​


លោក​ អ៊ឹម​ សម​រិទ្ធី​បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា ​ក្រសួង​មិន​មាន​ជម្រើស​ទេ​ ដែល​អោយ​តែ​សិស្ស​ថ្នាក់​ទី​១១​រៀន​ប្រព័ន្ធ​កំព្យូទ័រ​នេះ​ ដោយ​សារ​តែ​ក្រសួង​មាន​ការ​ខ្វះ​ខាត​ ដូច្នេះ​សូម​អោយ​ដៃ​


បើ​យោង​តាម​មន្រ្តី​ពី​អគ្គ​នាយក​អប់រំ​នៃ​ក្រសួង​អប់រំ​ យុវជន​ និង​កីឡា​បាន​អោយ​ដឹង​ថាៈ​«វា​ជា​រឿង​ធម្មតា​ទេ​ការ​ខ្វះ​ខាត​ ស្រុក​យើង​ក្រ ​យើង​មិន​ទាន់​សំបូរ​សប្យាយ​ទេ ​ហើយ​ប្រព័ន្ធ​អាយ​ស៊ី​ធីនេះ​ យើង​ត្រូវ​ការ​ចំណាយ​លុយ​ច្រើន​»​។

លោក​បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា ​ក្រសួង​បាន​នឹង​កំពុង​បណ្តុះ​បណ្តាល​គ្រួ​ទាក់​ទង​នឹង​ប្រព័ន្ធ​អាយ​

ស៊ី​ធី​នេះ​ ហើយ​វា​ជា​ការ​ធ្វើ​ជា​«​ជំហាន​ៗ​គីង្គក់​»ដោយ​សារ​តែ​មាន​ការ​ខ្វះ​ខាត​។ លោក​បាន​បន្ត​ថា​ ក្រសួង​បាន​ធ្វើ​កិច្ច​សហ​ប្រតិបត្តិ​ការ​ជា​មួយ​ប្រទេស​ជា​ដៃ​គូ​អភិវឌ្ឍន៍​ផ្សេងៗ​ ដើម្បី​សុំ​អោយមាន​កំព្យូទ័រ​អោយ​សិស្ស​បានរៀន​ និង​ពង្រឹង​បន្ថែម​លើ​ប្រព័ន្ធ​អាយ​ស៊ី​ធី​នេះ​។

លោក​លី​ ប៊េឡា​ អាយុ​២០​ឆ្នាំ ​មក​ពី​វិទ្យា​ល័យ​ហ៊ុន​ សែន​ ប៊ុន​រ៉ានី​ព្រែក​តាដួង​ ខេត្ត​កណ្តាល ដែល​មិន​បាន​សិក្សា​លើ​ប្រព័ន្ធ​កំព្យូទ័រ​នេះ​ ហើយ​កំពុង​ជួប​ការ​លំបាក​ក្នុង​ការ​សិក្សា​បាន​និយាយ​ថាៈ​«ការ​ដាក់​ប្រព័ន្ធ​អាយ​ស៊ី​ធី​ល្អ​ វា​អាច​ផ្តល់​ចំនេះ​ដឹង​កំព្យូទ័រ​អោយ​អ្នក​ជំនាន់​ក្រោយ

​អោយ​គាត់​ដឹង​មុន​ពេល​ចូល​រៀន​នៅ​មហា​វិទ្យាល័យ​។ប្រសិន​បើ​ខ្ញុំ​បាន​រៀន​ វា​នឹង​ល្អ​យ៉ាង​ណា​ទេ ​ហើយ​ខ្ញុំ​នឹង​មិន​ជួប​បញ្ហា​ដូច​សព្វ​ថ្ងៃ​»។​លោក​សាន​ សែល​ បាន​និយាយ​ថា ​ប្រព័ន្ធ​នេះ​អាច​ដំណើរ​ការ​ទៅ​បាន​ល្អ​ គឺ​យើង​ត្រូវ​តែ​មាន​គ្រួ​បណ្តុះ​បណ្តាល​មាន​សមត្ថភាព​ មាន​សំភារៈ​ប្រើ​ប្រាស់​ និង​ពេល​វេលា​អោយ​សិស្ស​សិក្សា​គ្រប់​



Public Service Broadcaster Possibility in Cambodia

By Sun Narin

A new idea of the possible creation of Public Service Broadcaster (PSB) is introduced to other NGOs and media students in Cambodia, following the dissertation of Mr. Im Sothearith, the former DMC director and VOA reporte presented during the guest lecture at the Department of Media and Communication.

PSB is the idea of establishing the independent and professional media broadcaster for the people, which is not influenced by the government. Im Sothearith said during the lecture that it is not easy to create PSB and it takes time to make it possible, adding that most of the people do not understand much about what is PSB.

“I explain to them first about the PSB before I interview them. I approach the policymakers and tell them that it is not the threat , but it is the benefits for the whole country,” he said.”It is difficult to push them to reform.”

In the slide presentation by Im Sothearith, he found out that there are four main challenging for the existence of the PSB including dominant political influence from the ruling government, weak economy of the country, weak civil society and the absence of participatory culture.

All broadcasters in Cambodia are commercially and politically-influenced oriented including Apsara and Bayon, strongly influenced by the government and CTN and SEATV which are commercially dependent, Im Sothearith added.

In his dissertation for his PHD, he recommended the approaches to the creation of a PSB system that:

– Transformation vs creating a new one: He raised the example of reformation of TVK which is the state broadcaster.

– PSB organizational structure: Selection committee of the NGOs or Civil Society, Broadcasting Council of Governors and the Executive Board of Directors

PSB financial framework:

– commercial revenue or underwriting (corporate sponsorship)

– compulsory contribution from the private broadcasters

– License and utility fee

– Taxes

– Donation

He said that, “I hope that It will be created one day for the whole society benefits.”

Im Sothearith pursued his master degree of telecommunication in the United States and at the same time he got the master degree of public administration. He is now doing his dissertation for PHd related to mass communication. He is also the one who initiated the creation of DMC in 2001.

Young Entrepreneurs and Businessmen in Cambodia

By Sun Narin

It seems that business is now valued more than studying among a number of Cambodian youths. It is said that doing business is more beneficial than studying and you can be bossy when doing business unlike doing job relevant to your study. Thus, we see some graduate university students turn their attention to business instead. ​However, as in the immature age, they always encounter some lacking points or weaknesses while doing business which lead them to the challenging problems.

​Independent economic analyst Kang Chandararot said that most young businessmen run business which is always supported by their parents and relatives and their involved ideas  are fewer, adding that they will face problems because they have no much knowledge too

“It is good that there is financial backing from parents at the beginning, but when there is open competition from local and international rivalry, they have to do reformation to attract investors, which will be their challenges.”

He said: “It is good for the start of business when there is no strong competition, so they have to study more and try to find other ways to strengthen and expand their experience for free and open competition.”

It is normal that business always faces problems which require youths to be good in solving those troubles in order to reach success.

Aged 26, Chang Bunleang who is the owner of Brown Coffee based in Phnom Penh, said  that before starting business, they have to know specifically what type of businesses they are going to do and every expense must be very effective.

“It is everything to reduce the expense effectively. Do not spend too much, especially over the other competitive businesses. One more thing they have to do business which is their interest because if it is not their favorite one, they will stop doing it in the future.”

Chang Bunleang has been doing his business for nearly two years and a half and due to that fact that he does not have enough financial resources, but only the ideas he needs financial helps from his family.

Seeing the difficulties of business youths and in order to help strengthen their business skill, AIESEC has conducted a program related to business planning competition. Chan Pisey, national vice president for communications of AIESEC in Cambodia, said that One Thousand Global Leader Program is a competitive business program which is to enhance and to cut down on the unemployment by developing university students or fresh graduates to have skills and knowledge in business and they will get trained how to do business, too.

“We train them to have entrepreneurial perspective and thoughts of business. They can use what they have learned before as well as from this program to practice in their business plan for competition,” she said.

The program has been generated since 2010 and until now there are more than 500 participants, she added.

She told Lift that, “They do not have self-confidence and are afraid of expressing and they need someone to guide them. Some youths think that class study is enough for them, but it is just a part of it and they have to join other outside-class activities.”

With regard to the young businessmen issue, Chy Sila, who is the former of Junior Chamber International Cambodia (JCI Cambodia) and one of the successful businessman owning corporation of TNC and Pizza World in Phnom Penh said that, “It is generally that successful business is to make it a bit different from others. We notice that there are a lot of businesses, but some people see that most people do that business and so they will do it too. If we have one different business, there will be no much competition and we will get much more success.”

He added that the young businessmen and entrepreneurs today lack the effort in business and one more thing they should do one focus business and do not do this and do that as the example like a shop selling clothes as well as phones. We do not know what they sell specifically.

“It will not result in emerging and much success among others. It is not good if we do not have a lot of resources for that.”

He stressed that “Young businessmen have to do try hard with their business, stay with business and do everything for it. They now have a lot of opportunities to learn and know more about business from experts. They know to speak the language and they will have good communication for their business.”


ដោយ ស៊ុន​ណារិន

បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ វា​ហាក់​ដូច​ជា​ ការ​រក​ស៊ី​ត្រូវ​បាន​គេ​អោយ​តម្លៃ​ជាង​ការ​សិក្សា​ពី​សំណាក់​យុវជន​មួយ​

ចំនួន​។ ​ពួក​គេ​បាន​និយាយ​ថា​ ការ​រក​ស៊ី​ គឺ​អាច​រក​ប្រាក់​ចំនូល​ច្រើន​ជាង​ការ​សិក្សា​ ហើយ​ការ​រក​ស៊ី​

អាច​នាំ​អោយ​គេ​អាច​ក្លាយ​ជា​ថៅ​កែ​ផង​ដែរ​។ ​ដូច្នេះ​ហើយ​ យើង​ឃើញ​មាន​យុវជន​មួយ​ចំនួន​ដែល​

បាន​បញ្ចប់​ការ​សិក្សា​ជំនាញ​ណា​មួយ​ ហើយ​បែរ​ទៅ​ជា​រក​ស៊ី​ទៅ​វិញ​។​ ទោះបីជាយ៉ាងណា​ក៏​ដោយ​ ស្ថិត​ក្នុង​ភាព​ក្មេង​ខ្ចី​ ពួក​គេ​តែង​តែ​មាន​ចំនុច​ខ្វះ​ខាត​ និង​ភាព​ខ្សោយ​មួយ​ចំនួន​ ដែល​នាំ​អោយ​ពួក​


លោក​ កង ​ចាន់​ដារ៉ា​រ័ត្ន​ អ្នក​វិភាគ​សេដ្ឋ​កិច្ច​នៅ​កម្ពុជា​បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា ​ការ​ចាប់​ផ្តើម​ដំបួង​

នៃ​ការ​រក​ស៊ី​របស់​ពាណិជ្ជ​ករ​ក្មេង​ៗ ​តែង​តែ​មាន​ការ​ជ្រោម​ជ្រែង​ និង​រៀប​ចំ​ពី​សំណាក់​ឪពុក​ម្តាយ​ និង​បង​ប្អូន​ ដែល​គំនិត​នៃ​ការ​រក​ស៊ី​របស់​ពួក​គេ​មាន​តិច​តួច​ណាស់​។ លោក​បាន​បន្ត​ថា​ គួប​ផ្សំ​នឹង​

ការ​សិក្សា​របស់​ពួក​គេ​បាន​តិច​ផង​នោះ​ នាំ​អោយ​គេ​អាច​ជួប​នូវ​បញ្ហា​នៅ​ក្នុង​ការ​រក​ស៊ី​ទៅ​ថ្ងៃ​


លោក​បាន​បង្ហាញ​ពី​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​របស់​លោក​ថាៈ​ «​វា​ល្អ​ដែល​មាន​ការ​ជ្រោម​ជ្រែង​នៅ​ពេល​

ដំណាក់​កាល​ដំបូង​ ​តែ​នៅ​ពេល​មាន​ការ​ប្រកួត​ប្រជែង​ចំហ​ពី​ក្នុង​ស្រុក​ និង​ក្រៅ​ស្រុក​ ពួក​គេ​ត្រូវ​មាន​

កំណែ​ទម្រង់​ដើម្បី​អោយ​មាន​វិនិយោគ​ទុន​ ដែល​នេះ​ជា​ការ​ប្រឈម​របស់​ពួក​គេ​»។


ដូច្នេះ​ពួក​គាត់​ត្រូវ​សិក្សា ​និង​រិះ​រក​មធ្យោបាយ​ផ្សេង​ៗ ត្រូវ​ចេះ​ពង្រឹង​ និង​ធ្វើ​ខ្លួន​អោយ​មាន​បទ​

ពិសោធន៍​ដើម្បី​ទទួល​យក​ការ​ប្រកួត​ប្រជែង​ជា​ចំហ​ »។

វា​ជា​រឿង​ធម្មតា​ទេ​ ដែល​ការ​រក​ស៊ី​តែង​តែ​ជួប​ប្រទះ​នូវ​បញ្ហា ​ដែល​តម្រូវ​អោយ​យុវ​ជន​ខិត​ខំ​រក​

ដំណោះ​ស្រាយ​ទៅ​កត្តា​ប្រឈម​ទាំង​អស់​នោះ​ ដើម្បី​អោយ​ការ​ធ្វើ​អាជីវកម្ម​ទទួល​បាន​ជោគជ័យ​។

ក្នុង​វ័យ​២៦​ឆ្នាំ យុវ​ជន​ចាង​ ប៊ុន​លាង​ ដែល​អាច​ថា​ជា​អ្នក​ទទួល​បាន​ជោគ​ជ័យ​ក្នុង​ការ​រក​ស៊ី ​បាន​

ផ្តល់​ជា​គំនិត​នៃ​ការ​រក​ស៊ី​ថា​ ដំបូង​គឺ​ត្រូវ​មាន​គំនិត​នៃ​ប្រភេទ​អាជីវ​កម្ម​ដែល​ចង់​ធ្វើ ​និង​ការ​ចំណាយ​


លោក​បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថាៈ​«គឺ​ធ្វើ​យ៉ាង​ណា ​កាត់​បន្ថយ​ការ​ចំណាយ​អោយ​មាន​ប្រសិទ្ធិ​ភាព​។ កុំ​អោយ​ច្រើន​ពេក​ កុំ​អោយ​ចំណាយ​ច្រើន​លើ​អ្នក​ដែល​យើង​ត្រូវ​ប្រកួត​ប្រជែង​»​។​មួយ​ទៀត​ យើង​



លោក​ចាង​ ប៊ុន​លាង​ ជា​ម្ចាស់​ហាង​កាហ្វេ​ប្រោន​នៅ​ទី​ក្រុង​ភ្នំពេញ​ដែល​លោក​បាន​ប្រកប​មុខរបរ

​នេះ​បាន​រយៈ​ពេល​ជាង​២​ឆ្នាំ​កន្លះ​មក​ហើយ​។ លោក​បាន​បន្ត​ទៀត​ថា​ លោក​មាន​តែ​គំនិត​ក្នុង​ការ​រក​

ស៊ី​ តែ​មិន​សូវ​មាន​ធន​ធាន​ខ្លួន​ឯង​គ្រប់​គ្រាន់​ ទើប​មាន​ការ​ជួយ​ពី​ក្រុម​គ្រួសារ​។

ដោយ​យល់​ឃើញ​ពី​ការ​លំបាក​ក្នុង​ការ​រក​ស៊ី​របស់​ពាណិជ្ជ​ករ​ក្មេង​ៗ ​និង​ដើម្បី​ជួយ​ពង្រឹង​ជំនាញ​

នៃ​ការ​រក​ស៊ី​របស់​យុវ​ជន​  AIESEC​ បាន​បង្កើត​ជា​កម្ម​វិធី​ទាក់​ទង​នឹង​ការ​បង្កើត​គម្រោង​មុខ​ជំនួញ​។

កញ្ញា​ចាន់​ ពិសី​ អនុ​ប្រធាន​ផ្នែក​ទំនាក់​ទំនង​របស់​សមាគមន៍​និស្សិត​អន្តរជាតិ​AIESEC​ ប្រចាំ​នៅ​

កម្ពុជា​ បាន​អោយ​ដឹង​ថា​ AIESEC​ កម្មវិធី​ One​ Thousand ​Global​ Leader​ Program ដែល​ជា

​កម្មវិធី​បែប​ប្រកួត​ប្រជែង​ជំនួញ​ គឺ​ដើម្បី​លើក​កម្ពស់​ប្រជាជន​កម្ពុជា ​កាត់​បន្ថយ​អត្រា​និកម្ម​ភាព

ដោយ​អភិវឌ្ឍ​និស្សិត​ដែល​រៀន​នៅ​មហា​វិទ្យាល័យ​អោយ​គាត់​មាន​ជំនាញ​ក្នុង​ការ​រក​ស៊ី​ និង​ហ្វឹក​


កញ្ញា​បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថាៈ«​យើង​បណ្តុះ​បណ្តាល​អោយ​ពួក​គាត់​មាន​ទស្សន​វិស័យ​សហ​គ្រិន​ និង​គំនិត​ក្នុង​ការ​រក​ស៊ី​។ពួក​គាត់​អាច​ប្រើ​នូវ​អ្វី​ដែល​គាត់​បាន​រៀន​ពី​មុន​មក​ និង​អ្វី​ដែល​គាត់​បាន​រៀន​


កញ្ញា​បាន​អោយ​ដឹង​ថា​ កម្មវិធី​ប្រកួត​ប្រជែង​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​២០១០​ ហើយ​រហូត​

មក​ដល់​ពេល​នេះ​ មាន​យុវជន​ជាង​៥០០​នាក់​ហើយ​ ដែល​បាន​ចូល​រួម​ជាមួយ​នឹង​កម្ម​វិធី​នេះ​។

កញ្ញា​បាន​បញ្ជាក់​ថាៈ​«​ពួក​គាត់​ពុំ​មាន​ទំនុក​ចិត្ត​លើ​ខ្លួន​ឯង​ ហើយ​មាន​ការ​ខ្លាច​ក្នុង​ការ​បង្ហាញ​  ដោយ​

ពួក​គេ​ត្រូវ​ការ​អ្នក​ណែ​នាំ​។យុវ​ជន​ខ្លះ​គិត​ថា​ រៀន​នៅ​ក្នុង​ថ្នាក់​ គឺ​វា​គ្រប់​គ្រាន់​ហើយ​ តែ​វា​គ្រាន់​តែ​ជា​

ផ្នែក​មួយ​ទេ​ ដែល​យើង​ត្រូវ​តែ​ចូល​រួម​ជា​មួយ​នឹង​សកម្មភាព​នៅ​ក្រៅ​ថ្នាក់​ផង​ដែរ​»។

ទាក់​ទង​នឹង​ការ​ធ្វើ​ពាណិជ្ជ​កម្ម​ពី​សំណាក់​យុវជន​ក្មេង​ៗ​នេះ ​លោក​ជី ​សិលា​អតីត​ប្រធាន​សភា​យុវ​

ពាណិជ្ជ​អន្តរ​ជាតិ​ និង​ជា​អ្នក​ជំនួញ​មួយ​ដែល​មាន​ភាព​ជោគ​ជ័យ​នៅ​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ​បាន​អោយ​ដឹង​

ថាៈ«​ជា​ទួទៅ​ការ​រក​ស៊ី​ល្អ​ គឺ​ត្រូវ​ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​អោយ​មាន​លក្ខណៈ​ខុស​គេ​បន្តិច​ ដោយ​យើង​ឃើញ​ថា​ ការ​រក​ស៊ី​មាន​ច្រើន​ តែ​អ្នក​ខ្លះ​ឃើញ​គេ​រក​ស៊ី​មុខ​របរ​ណ្នឹង​ គេ​ក៏​រក​ស៊ី​ប្រភេទ​ណ្នឹង​ដែរ​។បើ​យើង​

មាន​មុខ​របរ​ថ្មី​មួយ​ខុស​ពី​គេ​ហើយ​ វា​មិន​សូវ​មាន​ការ​ប្រកួត​ប្រជែង​ទេ​ ដូច្នេះ​យើង​នឹង​ទទួល​បាន​


លោក​បាន​បន្ថែម​ថា​ ពាណិជ្ជ​ករ​ជំនាន់​ក្រោយ​មាន​ការ​ខ្វះ​ខាត​បន្តិច​ គឺ​ការ​ប្រឹង​ប្រែង​ ហើយ​មួយ​

ទៀត​ ពួក​គាត់​គួរ​តែ​ធ្វើ​ជំនាញ​មួយ​ណា​មួយ​ណ្នឹង​ កុំ​ចាប់​នេះ​ផង​ ចាប់​នោះ​ផង​ ដូច​ជា​ហាង​មួយ​

លក់​ទូរស័ព្ទ​ផង ​លក់​ខោ​អាវ​ផង ​មិន​ដឹង​ថា​លក់​អ្វី​អោយ​ច្បាស់​។

លោក​បាន​លើក​ឡើង​ថាៈ​«វា​នាំ​អោយ​ភាព​ជោគ​ជ័យ​ គឺ​មិន​សូវ​លេច​ធ្លោ​ និង​មិន​មាន​ភាព​ជោគ​ជ័យ​

ច្រើន​។ប្រសិន​បើ​គ្មាន​ទុន​ច្រើន​ ចាប់​នេះ​ចាប់​នោះ​ច្រើន​ពេក​ គឺ​មិន​ល្អ​ទេ​»។

លោក​បាន​សង្កត់​ធ្ងន់​ថាៈ​ពាណិជ្ជ​ករ​វ័យ​ក្មេង​ត្រូវ​ព្យាយាម​អោយ​បាន​ច្រើន​ ដោយ​ប្រឹង​ធ្វើ​ការ​ងារ​

​នៅ​ជា​មួយ​វា​ និង​ធ្វើ​វា​គ្រប់​បែប​យ៉ាង​។ក្មេង​ឥឡូវ​មាន​ឪកាស​រៀន​ច្រើន​ ហើយ​ដឹង​ច្រើន​ ដោយ​គេ​

អាច​ដឹង​ពី​អ្នក​ជំនាញ​ក្នុង​ការ​រក​ស៊ី​ គេ​ចេះ​ភាសា​ គេ​មាន​ប្រភព​គ្រប់​គ្រាន់​ ដែល​នាំ​អោយ​គេ​មាន​






New Work with Wall Street Journal

I have been working with Wall Street Journal since the stampede event happened. At that time, a foreign journalist from WSJ named Patrick Barta came to Cambodia to cover the story. He asked me to do the translation for him at first. After that, we started working together one some other stories related to Cambodia such as megagrowth in Cambodia, the Enemies of the People in Cambodia, filmed by Mr. Thet Sambath and other related stories.

Recently, I was asked to be a freelancer for WSJ and they said there would be more work that they want to cover in Cambodia at the time that ASEAN summit has been held in Cambodia.

I am very happy to work with them. And I hope I can build my credit and knowledge more with WSJ.

Is Chinese New Year now like Khmer New Year?

Ty Samphors Vicheka and Sun Narin

We often hear commonly-spoken phrase that, “When Khmer New Year comes, Khmer people celebrate, and when Chinese New Year arrives, Khmer people also do.” Is it the tradition that Cambodians have to adhere to? It is not peculiar and most of Cambodians reckon that people whose skin is white or fairly white are Khmer-Chen people known as half-Khmer-Chinese. Khmer-Chen in the Kingdom is noticeably in a large number. It seems that Khmer and Chinese are the same. According to the article posted on in 2005, Chinese ethnicity accounts for some 50 000.

At the time of tremendously influential Chinese leverage in Cambodia, it is noticed that Cambodian people celebrate adherently Chinese traditions when the Chinese festival season kicks off. Some of the celebrations including Harvest Moon Festival, Sen Kbal Toek (celebration for ancestor) and especially Chinese New Year, which is as glorious as Khmer New Year. This has become the concerns and impacts on Khmer culture and tradition.

Recently, it is seen that some Khmer people who are not Chinese blood-related have started celebrating China’s tradition. They raise a few reasons to make them celebrate Chinese New Year that because they hope that it can help their business run well and go smoothly. And it can improve their living condition like Chinese. Another reason, Cambodian people follow each other when they see most of the people celebrate Chinese New Year.

Pich Sok Nov, a provincial mobile shop seller, said that this year he plans to celebrate for Chinese New Year. He mentioned that though he and his family are Khmer, they still celebrate Chinese New Year because they believe that it can help his family and business work well.

“I already went to fortune-teller who asked me to celebrate this New Year even I am not a Chinese,” he told Lift.

Khun Neardey, an electronic seller, said that she’s just celebrated Chinese New Year at her own house for more than 10 years. Before, she celebrated with her relative, not at her house.

“I am Khmer, but my relatives are Chinese blood. I celebrate both Chinese New Year and Khmer New Year because it is our custom as well as my belief. The spirit of my grandparents will help me reach my wishes,” she said.

Khmer and Chen have become the simple words and they have powerfully intimate connection with each other thanks to the deeply-rooted tradition of Chinese in Cambodia lasting a long time ago. The flow of any traditional culture or religion from other foreign countries is inevitable. However, the thing that concerns us is that people are easy to absorb something new and practice those ways of celebrations without considering the negative impacts or consequences of it.

According to the historian, Cambodia-Sino relations have lasted since 3 when Chinese came to Cambodia to do business and starting from that period, Chinese have flocked to Cambodia. Until late in 13th century, the famed Chinese diplomat Zhou Daguan made his well-documented trips to Cambodia.

Vong Sotheara, deputy head of History Department at the Royal University of Phnom Penh said that, “China has strongly cultural base which is not easily influenced from other. Therefore, they always practice their tradition.” He added that Khmer people who think that they have Chinese-related ancestors adhere to the Chinese tradition which is in their mindset.

Some just follow each other since they think they may have the Chinese ancestor, so they celebrate Chinese New Year to get the help from the ancestors, he added.

“It can negatively impact Khmer identity which results in the non-purity of Khmer people and confusion who is Khmer and who is Chinese. Khmer generation and children who are purely Khmer or Khmer Chen have to hold consciousness and remembrance that we are Khmer who have language, religion, culture and tradition. We have to take care of them [culture] and make it more splendid than other culture.”

However, it is now like the habit of Cambodian people who consider Chinese New Year as special and important as Khmer New Year and some public and private schools see it as the holiday to celebrate Chinese New Year. If the practice of Chinese New Year is largely open from year to year, what will happen to Khmer culture and tradition in the future?

Ly Da, an accountant for one private company, says she never celebrates Khmer New Year because her mother’s grandfather is a Chinese. However, she adds that her family always celebrates every Chinese festival season. Ly Da also mentions that “I do not understand well about Khmer traditional or Khmer New Year celebration. And I am quite not sure that in the future, I will celebrate Khmer New Year or not.”

Po Samnang, the director of National Culture and Moral Center, said that it is the rights for the people to celebrate Chinese New Year since the law does not prohibit people in choosing any culture as stated in the national constitution. He added that Chen celebration does not impact , but people have to promote Khmer culture to Cambodians.

“It is only the superstition of the people who think that they will be helped if they celebrate Chinese New Year. What is important is that we have to help ourselves and try to do business .Khmer people have to understand and know our own culture before picking up any culture.”

“We are Khmer. We should not spend money as Chen people do during Chinese New Year.”


ទី សម្ផស្សវិច្ចិកា និងស៊ុន​ណារិន


​ឆ្នាំ​ខ្មែរ​ ខ្មែរ​សែន​ ហើយ​នៅ​ពេល​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន​ ខ្មែរ​ក៏​សែន​ទៀត​»។ តើវាជាទំនៀមទម្លាប់ដែលប្រជា

ជនខ្មែរត្រូវតែធ្វើឫ? វា​មិន​មែន​ចម្លែក​ទេ​ ហើយ​វា​ហាក់​បី​ដូច​ជា​ការ​ពិត​ទៅ​ហើយ​ដែល​ប្រជា​ជន​ខ្មែរ​តែង​តែ​គិត​ថា​ ប្រសិន​បើ​អ្នក​ស្ថិត​ក្នុង​សំបុរ​ស​ ឫ​ស​បន្តិច​បន្តួច​ គេប្រាកដជាថា​អ្នកជា​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​កាត់​ចិន​ទៅ​ហើយ​។ ខ្មែរ​កាត់​ចិន​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​មានចំនួនច្រើនគួរ​អោយ​កត់​សម្គាល់​។ វា​ហាក់​ដូច​ជា​ចិន​ និង​ខ្មែរ​ គឺ​តែ​មួយ​ទៅ​ហើយ​។ បើ​យោង​ទៅ​តាម​អត្ថបទ​ដែល​បាន​ចុះ​ផ្សាយ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​

២០០៥​លើ​គេហ​ទំព័រ​របស់​ បាន​អោយ​ដឹង​ថា​ ប្រជាជន​ចិន​ភាគ​តិច​នៅ​កម្ពុជា​ មាន​ប្រហែល​ជា​៥​ម៉ឺន​នាក់​។

ស្រប​ពេល​ដែល​ឥទ្ធិ​ពល​ចិន​បាន​កំពុង​តែ​រីក​ដុះ​ដាល​នៅ​កម្ពុជា​ យើង​សង្កេត​ឃើញ​ថា​ ការ​ប្រារព្ធ​នូវ​ប្រពៃណី​ និងទំនៀមទម្លាប់របស់​ចិន​ បាន​ក្លាយ​ទៅជា​ទម្លាប់​ដែល​ខ្មែរ​តែង​តែ​ប្រកាន់ខ្ជាប់នៅពេល​ដល់​រដូវ​កាល​បុណ្យ​ទាន​ជាច្រើន​របស់​ចិន​ ដូច​ជា​ការ​សែន​ក្បាល​ទឹក​ ពិធី​សែន​នំអ៊ី​ សែន​នំ​លោក​ខែ ​និង​ជា​ពិសេស​ពិធី​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន​ជា​ដើម​ ដែល​មាន​ភាព​អធិក​អធម​សមរម្យ​ដែរ​ គឺថាមិន​ចាញ់​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ខ្មែរ​ប៉ុន្មាន​នោះ​ទេ​ ដែល​វា​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​មួយ​ និងអាចជា​ផល​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​ទំនៀម​ទម្លាប់​ខ្មែរ​។

ឥឡូវនេះយើង​សង្កេត​ឃើញ​ថា​ ប្រ​ជា​ជន​ខ្មែរមួយចំនួនដែល​​មិន​មែន​កាត់​ខ្សែ​ស្រឡាយចិននោះ

​បែរ​​ទៅ​ជា​ចាប់​ផ្តើម​អនុវត្ត​នូវ​ប្រពៃណី​របស់​ចិន​យ៉ាង​ខ្ជាប់​ខ្ជួន ដោយពួកគេបាននឹងកំពុងចាប់ផ្តើម

សែនចិន​។ ហេតុ​ផល​មួយ​ចំនួន​ដែល​គាត់​លើក​ឡើង​នោះ​ថា​ គឺ​ពួក​គាត់​ចង់​សែន​ដូច​ជា​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​កាត់​ចិន​ ក្រែងលោពួកគាត់​អាច​ជោគ​ជ័យ​ក្នុង​ការ​រក​ស៊ី ​ឫធ្វើឲ្យ​ជីវ​ភាពរបស់ពួកគាត់​មាន​ការ​រីក​ចម្រើន​ដូច​ជា​ជន​ជាតិ​ខ្មែរកាត់ចិន​ដែរ​។ ហេតុ​ផល​មួយ​ទៀត​ គឺ​ពួក​គាត់ ​តែង​តែ​តាម​គ្នា ​ដោយ​ឃើញ​គេ​ភាគច្រើនសែន​ ដូច្នេះ​ ពួកគេក៏​ចង់​​សែន​តាមគេទៅ​។

លោក​ ប៉ិច​ សុខ​នៅ ​អ្នក​លក់​ឥវ៉ាន់​តាម​ខេត្ត​ម្នាក់​ បាន​ប្រាប់​ឲ្យ​ដឹង​ថា​ ​គាត់​មាន​គម្រោង​សែន​ចូល​ឆ្នាំ​ចិននៅក្នុងឪកាសចូលឆ្នាំចិនខាងមុខនេះ​។​គាត់​បានបញ្ជាក់​ថា ​គាត់​និង​ក្រុមគ្រួសាររបស់​គាត់សុទ្ធ​

តែ​ជា​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​ តែ​គាត់​ប្រារព្ធ​ពិ​ធី​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន​ដោយ​សារ​គាត់​មាន​ជំនឿ​ថា​ វា​នឹងអាច​ជួយ​ដល់​ការ​រក​ស៊ី​របស់​គាត់​។ លោក​បាន​បន្ថែម​ថាៈ«ខ្ញុំ​បាន​ទៅ​រក​គ្រូ​មើល​ ហើយ​គាត់​ក៏​ឲ្យ​ខ្ញុំ​រៀប​ចំ​សែន​ដែរ​ ទោះ​បី​ខ្ញុំ​មិន​មែន​ជា​ជន​ជាតិ​ចិន​ក៏​ដោយ»។

កញ្ញា ឃុន​ នា​រតី​ បុគ្គលិក​លក់​គ្រឿង​អេឡិច​ត្រូនិច​ បាន​មានប្រសាសន៍​ថា​ គាត់​បាន​ប្រារព្ធសែន​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន​នៅ​ផ្ទះ​ខ្លួន​ឯង​​អស់​រយៈ​ពេល​ជាង​១០​ឆ្នាំ​ហើយ ​ដោយពីមុន​គាត់​បានទៅ​សែន​នៅ​ផ្ទះ​បង​ប្អូន​។ កញ្ញា​បានបន្ថែម​ថា ​គាត់​ជា​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​ តែ​ដោយ​សារ​មាន​បង​ប្អូន​កាត់​ខ្សែស្រឡាយ​ចិន​ខ្លះ ​ដូច្នេះ​គាត់​ក៏​ប្រកាន់​ខ្ជាប់​សែន​តៗ​មក​ រហូត​ដល់​កញ្ញា​ចាប់​ផ្តើម​សែន​នៅ​ផ្ទះ​ខ្លួន​ឯង​ផង​ដែរ​។

កញ្ញា​បន្ត​ថាៈ«​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន​ ខ្ញុំ​ក៏​សែន​ ចូល​ឆ្នាំ​ខ្មែ​ខ្ញុំ​ក៏​សែន​ ព្រោះវា​ជា​ប្រ​ពៃណី​និង​ ជំនឿ​

របស់​យើង​ ការ​សែន​ទាំង​នេះ​អាច​ជួយ​ឲ្យ​ខ្ញុំ​សម្រេច​ក្តី​ប្រាថ្នា​បាន​ដូន​បំណង​ ដោយ​ដូន​តា​គាត់​ជួយ»។

ខ្មែរ​ និង​ចិន​ បាន​ក្លាយ​ជា​ពាក្យ​មួយ​ដែល​សាមញ្ញ​ និង​បាន​ផ្សា​ភ្ជាប់​យ៉ាង​ស្អិត​រមួត​​ ពីព្រោះ​ទំនៀម​ទម្លាប់ចិនទាំង​នេះ​បាន​ចាក់​រឹស​យ៉ាង​ជ្រៅ​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ​។ការ​ហូរ​ចូល​នៃ​វប្បធម៌​ សាស​នា ទំ​នៀម​ទម្លាប់​ប្រពៃណី​ពី​សង្គម​ខាង​ក្រៅ ​គឺ​ពិត​ជា​មាន​ មិន​អាច​ជៀស​​បាន​ ប៉ុន្តែ​អ្វី​ដែល​គួរ​ឲ្យ​បារម្ភ​នោះ​ គឺ​ការ​ទទួល​យក​អ្វី​ដែល​ថ្មី​ហើយ​អនុវត្ត​តាម​ ដោយ​មិន​បាន​គិត​ពិ​ចារណា​លើ​ចំនុច​អវិជ្ជ​មាន​ និង​ផល​ប៉ះ​ពាល់​របស់​វា​។

បើ​យោង​ទៅ​តាម​ប្រវត្ថិ​វិទួ​ ប្រទេស​កម្ពុជា​មាន​ទំនាក់​ទំនង​ជា​មួយ​ចិន​តាំង​ពី​សត​វត្ស​ទី​៣​នៅ​ពេល​

ដែល​ចិន​ចូល​មក​ធ្វើ​ជំនួញ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ហើយ​ចិន​បាន​ចូល​មក​ស្រុក​ខ្មែរ​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​រហូត​

ដល់​មាន​វត្ត​មាន​របស់​លោក​ជីតា​ក្វាន់​ដែល​បាន​មក​ដល់​ស្រុក​ខ្មែរ​នៅ​សត​វត្ស​ទី​១៣​។ ការ​ហូរ​ចូល​នេះ​បាន​បន្ត​មក​ដល់​សម័យ​អង្គរ​ និង​បាន​បន្សល់​ទុក​នូវ​ពួជ​ពង្ស​ចិន​រហូត​មក​ដល់​ពេល​


លោក​ វង់​ សុធារ៉ា​ អនុ​ប្រធាន​ដេ​ប៉ា​តឺម៉ង់​ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​ និង​សាស្រ្តា​ចារ្យ​សិលា​ចារឹក​ និង​ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​

ខ្មែរ​ និង​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​បាន​អោយ​ដឹង​ថាៈ​«ចិន​មាន​គ្រឹះ​វប្បធម៌​រឹង​មាំ​ មិន​ងាយ​​នឹង​ទទួល​អ្វី​ពី​គេ​ផ្សេង​ ដូច្នេះ​គេ​តែង​តែ​ប្រតិបត្តិ​អ្វី​ដែល​ជា​របស់​គេ​»​។ ​លោក​បាន​បញ្ជាក់​ទៀត​ថា​ ខ្មែរ​ដែល​មាន​ដូនតា​ចិន ​ហើយ​គិត​ថា​ខ្លួន​គេ​កាត់​ចិន​ ក៍​ចេះ​តែ​កាន់​នូវ​ទំនៀម​ទម្លាប់​របស់​ចិន​នៅ​ជាប់​ផ្នត់​គំនិត​របស់​គេ​ ហើយ​អ្នក​ខ្លះ​ធ្វើ​តាម​គ្នា​ នាំ​គ្នា​សែន​ព្រេន​ ដោយ​ថា​ខ្លួន​ប្រហែល​ជា​មាន​ដូនតា​ចិន​ ហើយ​សែន​ទៅ​


លោក​បាន​បញ្ជាក់​ថាៈ​«​វា​នាំ​អោយ​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​អត្ត​សញ្ញាណ​របស់​ខ្មែរ​ នាំ​អោយ​សង្គម​ខ្មែរ​មិន​សុទ្ធ និង​មាន​ការ​យល់​ច្រលំ​ មួយ​ណា​ចិន​ មួយ​ណា​ខ្មែរ​ តែ​វា​ជា​រឿង​ធម្មតា​ទេ ​ព្រោះវ​ប្បធម៌​តែង​តែ​ប្រែ​

ប្រួល​ជានិច្ច​»។ លោក​បាន​សំនូម​ពរ​ថាៈ​«​កូន​ចៅ​ខ្មែរ​ និង​កូន​ចៅ​ខ្មែរ​កាត់​ចិន​ទាំង​អស់​ ត្រូវ​មាន​

មន​សិកា​ចង​ចាំ​ថា ខ្លួន​ឯង​ជា​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​ រស់​នៅ​លើ​ទឹក​ដី​ខ្មែរ​ មាន​ភាសា​ សាសនា​ និង​ទំនៀម​ទម្លាប់​របស់​ខ្លួន​ ដែល​យើង​ត្រូវ​គិត​គួរ​ថែ​រក្សា​អោយ​មាន​ភាព​រុង​រឿង​ជាង​វប្បធម៌​ដទៃ


តែ​វា​ដូច​ទម្លាប់​ទៅ​ហើយ ​ដែល​ប្រជា​ជន​ខ្មែរ​បាន​ចាត់​ទុក​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន​ពិសេស​ដូច​ចូល​ឆ្នាំ​ខ្មែរ​

អញ្ជឹង​ ហើយ​នៅ​តាម​សាលា​រដ្ឋ និង​ឯក​ជន​មួយ​ចំនួន​បាន​អនុញ្ញាតិ​អោយ​មាន​ការ​ឈប់​សម្រាក​

ដើម្បី​អប​អរ​ពិធី​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន​។ ប្រសិន​បើ​ការ​អនុវត្ត​នេះ​ចេះ​តែ​មាន​ភាព​ទូលំ​ទួលាយ​ពី​មួយ​ឆ្នាំ​

ទៅ​មួយ​ឆ្នាំ ​តើ​ទំនៀម​ទម្លាប់​ខ្មែរ​នឹង​ទៅ​ជា​យ៉ាង​ណា​?

ទោះបីជាជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លោក​ប៉ូ ​សំណាង​ ប្រធាន​មជ្ឈមណ្ឌល​វប្បធម៌​ជាតិ​ និង​សីល​ធម៌​សង្គម​ ដែល​ធ្វើ​ការ​​លើក​តម្កើង​វប្ប​ធម៌​ បាន​អោយ​ដឹង​ថា ​ការ​សែន​ចិន​ ជា​សិទ្ធិ​របស់​ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​ ព្រោះ​ច្បាប់​ខ្មែរ​មិន​បាន​ហាម​ឃាត់​ប្រជា​ជន​ក្នុង​ការ​ជ្រើស​រើស​សាសនា​ណា​មួយ​ឡើយ​ដូច​ដែល​បាន​ចែង​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​ខ្មែរ​។ លោក​បាន​បន្ត​ថា ​ការ​សែន​ចិន​ វា​មិន​ប៉​ពាល់​អ្វី​ទេ​ តែ​យើង​ត្រូវ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​វប្ប​ធម៌​ខ្មែរ​អោយ​បាន​ទូ​លំ​ទូ​លាយ​ដល់​ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​ខ្មែរ​។ទាក់​ទង​នឹង​អបិយ​ជំនឿ​ដែល​ការ​សែន​ចិន​អាច​ជួយ​អោយ​គាត់​មាន​ការ​រីក​ចម្រើន​ក្នុង​គ្រួសារ​ លោក​បាន​បញ្ជាក់​ថាៈ«វា​ជា​អបិយ​ជំនឿ​ទេ ​សំខាន់​យើង​ត្រូវ​ចេះ​ជួយ​ខ្លួន​ឯង​ ដោយ​ខិត​ខំ​រកស៊ី​ បង្កើត​ជំនួញ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​។ ក្នុង​នាម​ជា​ពល​រដ្ឋ​ខ្មែរ​ យើង​ត្រូវ​យល់​ និង​ស្គាល់​ពី​វប្បធម៌​ និង​ទំនៀម​ទម្លាប់​ខ្លួន​អោយ​បាន​ច្បាស់​សិន​ មុន​នឹង​ចាប់​យក​វប្បធម៌​ដទៃ​»។ លោកក៏​បាន​ស្នើ​ថាៈ​«ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​ខ្មែរ​ត្រូវ​តែ​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន​លើ​ការ​ចាយ​វាយ​ យើង​ជា​ខ្មែរ​ កុំ​ចេះ​តែ​ចំណាយ​ថវិកា​ដូច​ចិន​»។

Below is what has been reported by Radio France International related to Chinese New Year in Cambodia.

លោក ហ៊ុន សែន សារភាព​ថា​កម្ពុជា​ទទួល​ឥទ្ធិពល​វប្បធម៌​ចិន

ដោយ​ វោហារ ជាតិ

លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន បាន​ប្រកាស​ថា រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា ក្រោម​ការ​ដឹក​នាំ​របស់​លោក មិន​អាច​ទប់​ស្កាត់​ឥទ្ធិពល​វប្បធម៌​ចិន ដែល​កំពុង​វាយ​លុក​ចូល​ដល់​ឫសកែវ​សង្គម​វប្បធម៌​ខ្មែរ​យ៉ាង​ពេញ​ទំហឹង​ដូច​ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​បាន​ទេ។

RFA/Vohar Cheathពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​នៅ​រាជធានី​ភ្នំពេញ រៀបចំ​សែន​ដូន​តា​ពេល​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​២២ ខែ​មករា ឆ្នាំ​២០១២។

មិន​ត្រឹម​តែ​ប៉ុណ្ណោះ លោក​បាន​សារភាព​ថា សូម្បី​តែ​ក្នុង​ក្រុម​គ្រួសារ​របស់​លោក ក៏​វប្បធម៌​ប្រពៃណី​ចិន វាយ​លុក​ចូល​ដល់​ក្នុង​ផ្ទះ​ដែរ។ បើ​ដូច្នេះ តើ​នរណា​ជា​អ្នក​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​នេះ​ទៅ?

បច្ចុប្បន្ន​នេះ ប្រទេស​កម្ពុជា កំពុង​ទទួល​យក​​ប្រពៃណី​ចិន​យ៉ាង​ពេញ​ទំហឹង។ បើ​ទោះ​បី​ជា​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន មិន​ត្រូវ​បាន​រដ្ឋាភិបាល​ចាត់​ទុក​ថា ជា​ថ្ងៃ​បុណ្យ​ជាតិ​ក៏​ដោយ ក៏​សាលារៀន​រដ្ឋ ទីផ្សារ ក្រសួង មន្ទីរ​រដ្ឋាភិបាល​មួយ​ចំនួន ក៏​នៅ​តែ​បាន​បិទ​ទ្វារ​ក្នុង​ពេល​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន​ម្ដងៗ។

មាន​មតិ​រិះគន់​ត​ៗ​គ្នា​ថា ចូល​ឆ្នាំ​ចិន​ស្រវឹង​ខ្មែរ ចូល​ឆ្នាំ​ចិន​កូន​ខ្មែរ​មិន​ទៅ​សាលា មន្ត្រី​រាជការ​មិន​បំពេញ​តួនាទី។ បញ្ហា​នេះ​គឺ​ដោយសារ​ថា សិស្សានុសិស្ស​លោក​គ្រូ អ្នក​គ្រូ រួម​ទាំង​មន្ត្រី​រាជការ​មួយ​ចំនួន ជា​កូន​ចៅ​ចិន។ ក៏​ប៉ុន្តែ​បញ្ហា​នៅ​ត្រង់​ថា ជា​ផ្លូវការ​ពួកគេ​ធ្វើការ​បម្រើ​ឲ្យ​ជាតិ​ខ្មែរ​ទាំង​មូល។

បញ្ហា​នេះ​បាន​កើត​ឡើង​ជ្រាំ​ដែលៗ ពី​មួយ​ឆ្នាំៗ​អស់​រយៈ​ជាង ២០​ឆ្នាំ​មក​ហើយ ទើប​តែ​ពេល​នេះ​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ចេញ​មុខ​ប្រកាស​ជា​សាធារណៈ​ថា បញ្ហា​នេះ​មិន​ដឹង​ជា​ត្រូវ​ដោះស្រាយ​ដូចម្ដេច​ទេ ព្រោះ​ថា សូម្បី​តែ​វង្សត្រកូល​ក្រុម​គ្រួសារ​របស់​លោក​ក៏​ជាប់​សែស្រឡាយ​ចិន​ដែរ។

លោក ហ៊ុន សែន៖ «ខ្ញុំ​រក​ឆ្លើយ​តប​មិន​កើត​ដែរ ព្រោះ​នៅ​ផ្ទះ​ខ្ញុំ​រក​ធ្វើ​អី​មិន​ចេញ​ដែរ។ ព្រោះ​គេ​ថា​ ថ្ងៃ​ចូល​ឆ្នាំ​សកល​ចូល​ទាំង​អស់​គ្នា ដល់​ពេល​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន​នេះ… មាន​អ្នក​មួយ​ចំនួន ពួក​ករុម​បង​ប្អូន​គេ​មាន​បំណង​ល្អ សុំ​ឲ្យ​យើង​ទប់​ស្កាត់​ចូល​ឆ្នាំ​សកល ឬ​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន។ ឥឡូវ​ទប់​យ៉ាង​ម៉េច បើ​ខ្ញុំ​ខ្លួន​ឯង​ទប់​វា​មិន​ជាប់ នៅ​ក្នុង​ផ្ទះ​ខ្ញុំ​មាន​តែ​ខ្ញុំ​មួយ ហើយ​ក្រៅពី​នោះ​ទៅ​សែន​ទាំង​អស់​ ឲ្យ​ខ្ញុំ​ទប់​យ៉ាងម៉េច​អា​ហ្នឹង​នោះ»

បច្ចុប្បន្ន​នេះ​គេ​សង្កេត​ឃើញ​ថា កូន​ចៅ​ចិន​នៅ​ស្រុក​ខ្មែរ​កំពុង​មាន​មុខមាត់​នៅ​ក្នុង​សង្គម​យ៉ាង​ហ៊ឺហារ។ ខុស​ពីក្នុង​របប​នយោបាយ​មុនៗ កូន​ចៅ​ចិន​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​ទុក្ខ​មុក​ម្នេញ និង​ប្រកាន់​ពូជ​សាសន៍។ កត្តា​នេះ គឺ​ជាហេតុ​ផល​មួយ​ដែល​លោក​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​អះអាង​ថា រដ្ឋាភិបាល​របស់​លោក​ត្រូវ​ជៀសវាង​ដាន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។

លោក ហ៊ុន សែន៖ «ហើយ​ដល់​អ៊ីចឹង​ឲ្យ​ទប់​យ៉ាង​ម៉េច? ទប់​មិន​ជាប់​ទេ ហើយ​ចូល​ដល់​រឿង​ប្រកាន់​ពូជ​សាសន៍​ទៀត។ បើ​ឲ្យ​ទប់​អា​ហ្នឹង​មិន​ឲ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​សកល ចូល​ដល់​ដំណាក់កាល​ប្រកាន់​ពូជ​សាសន៍​ទៅ​ទៀត។ ហាម​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន ហាម​លោត​ម៉ុងសាយ ហាម​ហែរ​អ្នកតា​ ចូល​ដល់​អា​រឿង​ប្រកាន់​ពូជ​សាសន៍​ទៅ​ទៀត»

ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នានា​សរសេរ​ថា ជន​ជាតិ​ចិន បាន​ធ្វើ​អន្តោប្រវេសន៍​ពី​ចិន​ដី​គោក មក​ស្រុក​ខ្មែរ​ក្នុង​អំឡុង​ឆ្នាំ​១៩៣០។ ចិន​ភៀស​ខ្លួន​ទាំង​នោះ គេ​ហៅ​ថា ចិន​ឆៅ​ ក្រោយ​មក​ចិន​ឆៅ​ទាំង​នោះ បាន​រៀប​ការ​ជាមួយ​ខ្មែរ បង្កើត​កូន​ពូន​ជា​ចៅ ហើយ​កូន​ចៅ​ចិន​កើត​ក្រោយៗ​នៅ​ស្រុក​ខ្មែរ​ទាំង​នោះ គេ​និយម​ហៅ​ថា «កូន​ចៅ​ចិន»។

ឯកសារ​របស់​​លោក វីល្លាម វីលម៉ត (William Willmott) អ្នក​ស្រាវ​ជ្រាវ​អំពី​ជន​ជាតិ​ចិន​នៅ​កម្ពុជា សរសេរ​ថា ចិន​នៅ​ស្រុកខ្មែរ​បង្កើត​​បាន​​ជា​ជន​ជាតិ​ភាគតិច​ធំ​ជាង​គេ​មួយ​នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៦០។ នៅ​ចុង​ឆ្នាំ​១៩៦០ ចិន​ ឬ​កូនចៅ​ចិន​មាន​ចំនួន​ប្រមាណ ​៤២៥.០០០​នាក់។ ក៏​ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មក​ចំនួន​នេះ​បាន​ធ្លាក់​ចុះ ដោយ​សារ​សង្គ្រាម​ផង និង​ដោយសារ​ការ​កាប់​សម្លាប់​ក្នុង​របប​ប្រល័យ​ពូជ​សាសន៍ ប៉ុល ពត បើ​ទោះ​បី​របរប​នេះ មាន​សម្ពន្ធភាព​យ៉ាង​ជិតស្និទ្ធិ​ជាមួយ​ប្រទេស​ចិន ប្រជាមានិត​ក៏ដោយ។ ព្រោះ​របប ប៉ុល ពត បាន​ចាត់​ទុក​កូន​ចៅ​ចិន​ថា ជា​សត្រូវ​បដិវត្តន៍ ជា​ក្រុម​វណ្ណៈ​នាយ​ទុន ជញ្ជក់​ឈាម​សេដ្ឋកិច្ច​ប្រទេស​ជាតិ។

ឯកសារ​ដដែល​សរសេរ​ថា នៅ​ឆ្នាំ​១៩៨៤ ពោល​គឺ​ក្នុង​របបរ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​កម្ពុជា គាំទ្រ​ដោយ​វៀតណាម ចំនួន​​ខ្មែរ​កាត់​ចិន​នៅសល់​​ប្រហែល​ ៦១.០០០​នាក់។

លោក​បណ្ឌិត សុខ ទូច អ្នក​ជំនាញ​វិទ្យាសាស្ត្រ​នយោបាយ​កម្ពុជា មាន​រំលឹក​ថា នៅ​ទសវត្សន៍​ឆ្នាំ​១៩៨០ ក្នុង​របប​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ដែល​មាន​ជំនាញការ​វៀតណាម ដាក់​ទិស​នយោបាយ​នៅ​ពេល​នោះ​ បាន​ចាត់​ទុក​កូន​ចៅ​ចិន​ក្នុង​បញ្ជី​ខ្មៅ​ដោយ​ដាក់​លេខ «៣៥១»។ បញ្ជី​នេះ​មាន​ន័យ​ថា ជា​ក្រុម​ជន​ដែល​មាន​សមាសភាព​ផ្នែក​នយោបាយ​មិន​ល្អ ដែល​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម ជំនាន់​នោះ​​មិន​ទុក​ចិត្ត ព្រោះ​នយោបាយ​វៀតណាម ប្រឈម​មុខ​ជាមួយ​ប្រទេស​ចិន នៅ​ពេល​នោះ។

បណ្ឌិត សុខ ទូច រំលឹក​ថា បញ្ជី ៣៥១ បាន​ប៉ះពាល់​ដល់​កូន​ចៅ​ចិន ដែល​មាន​មុខ​តំណែង​ក្នុង​ជួរ​រដ្ឋាភិបាល​ជំនាន់​នោះ ធ្វើ​ឲ្យ​ពួក​គេ​ភ័យ​ខ្លាច​ជំនាញការ​វៀតណាម ដក​បុណ្យស័ក្ដិ ឬ​ត្រូវ​ដាក់​ទោស ហើយ​ដើម្បី​លាក់​អត្តសញ្ញាណ​ចៅ​ចិន ក្រុម​មន្ត្រី​ទាំង​នោះ​បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​បែប​ជា​ចិន មក​ឈ្មោះ​ខ្មែរ​វិញ។

លោក សុខ ទូច៖ «កាល​ពី​មុន​យើង​ដឹង​ហើយ កូន​ចៅ​ចិន ដឹក​នាំ​ជំនាន់​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​កម្ពុជា បាន​មក​កាន់​អំណាច​ក្នុង​រាជាណាចក្រ​ទី​ពីរ​នេះ អ៊ីចឹង​ក្រុម​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​រដ្ឋមន្ត្រី​ភាគ​ច្រើន​សុទ្ធតែ​ដូរ​ឈ្មោះ​ទាំង ​អស់ ហើយ​យើង​ឃើញ​ហើយ​សូម្បី​តែ​មុខ​មាត់ អាកប្បកិរិយា​រហូត​ដល់​ថ្ងៃ​សែន​ហ្នឹង សឹងតែ​ទាំង​អស់​នៅ​ក្នុង​ជួរ​ដឹក​នាំ ក្នុង​ជួរ​រដ្ឋាភិបាល​ហ្នឹង​​ច្រើន​មែន​ទែន។ យើង​មិន​អាច​លើក​ឈ្មោះ​គេ​ទេ ព្រោះ​ក្រមសីលធម៌​វិជ្ជាជីវៈ តែ​ខ្ញុំ​ដឹង​ថា (កូន​ចៅ​ចិន) មាន​ច្រើន​នៅ​ក្នុង​​ថ្នាក់​ដឹកនាំ​របស់​យើង»

លោក​ថា នៅ​ពេល​នោះ​ចៅ​ចិន​មួយ​ចំនួន បាន​នាំ​គ្នា​ភៀស​ខ្លួន​ទៅ​នៅ​ក្រៅ​ប្រទេស គេច​ចេញ​ពី​ការ​ធ្វើ​ទុក​បុក​ម្នេញ​ក្នុង​របប​​នយោបាយ​របប​សាធារណរដ្ឋ​ ប្រជាមានិត​កម្ពុជា ដែល​កាល​នោះ​មាន​លោក​នាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ធ្វើ​ជា​រដ្ឋមន្ត្រី​ការបរទេស។

បច្ចុប្បន្ន​ចំនួន​​ចិន​កាត់​ខ្មែរ​​កើន​ឡើង​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស។ របាយការណ៍​ស្ថិតិ​របស់​សមាគម​ចិនទាជីវ បង្ហាញ​ថា សព្វថ្ងៃ​នេះ​ចិន​កាត់​ខ្មែរ​បាន​កើន​ឡើង​ដល់​​ទៅ ៧​សែន​នាក់។ ទន្ទឹម​ពេល​នេះ​ដែរ ចៅ​ចិន​ភាគ​ច្រើន​មាន​ជីវភាព​ល្អ សម្បូរ​អ្នក​មាន​ទ្រព្យធន និង​មួយ​ចំនួន​មាន​មុខ​ដំណែង​ខ្ពង់ខ្ពស់​ក្នុង​ជួរ​រដ្ឋាភិបាល។

ស្រប​ពេល​នេះ​ដែរ លោក សុខ ទូច បាន​ព្រមាន​ថា វប្បធម៌​ចិន​កំពុង​មាន​ឥទ្ធិពល​លើ​ខ្មែរ​យ៉ាង​ខ្លាំង ហើយ​ខ្មែរ​ក៏​កំពុង​ទទួល​ដោយ​មិន​ដឹង​ខ្លួន៖ «សព្វថ្ងៃ​នេះ​យើង​ឃើញ​ សង្គមវប្បធម៌ (ចិន) មក​គាប​សង្គត់​យើង​មាន​៣។ ទី​១ គឺ​ការ​និយាយ ដូច​ជា​ការ​និយាយ ដូជ​ជា​ពាក្យ អាហ៊ា ពាក្យ ចែ ពាក្យ​អ៊ី​ហ្នឹង បាន​ប្រើប្រាស់​ទូទាំង​ប្រទេស​កម្ពុជា ហើយ​ពេញ​និយម​ទៅ​ទៀត។  រហូត​ដល់​គេ​ឃើញ​អ្នក​ណា​រាង​មាន​លុយ​ច្រើន មាន​សម្បុរ​ស​បន្តិច​វា​ទៅ​ជា​អាហ៊ា​អ៊ីចឹង​ទៅ។ ចំណុច​ទី​២ ចិន​បាន​បង្រៀន​ខ្មែរ​អោយ​ទទួល​យក​អត់​ដឹង​ខ្លួន គឺ​ទទួល​ទាន​ចង្កឹះ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ចិន មាន​ឥទ្ធិពល​ខ្លាំង​មែន​ទែន។ ចំណុច​ទី​៣ គឺ​កែប្រែ​ខ្មែរ​ឲ្យ​ខ្មែរ​ឈប់​ទទួល​ទាន​នំបញ្ចុក​នៅ​ពេល​ព្រឹក និង​លែង​ទទួល​ទាន​នំ​អន្សម​នៅ​ពេល​ត្រូវ​ការ ទៅ​ជា​ហូប​នំប៉ាវ និង​ហូប​គុយទាវ​ទៅ​វិញ នេះ​ជា​ឥទ្ធិពល​ចិន»

ចំពោះ​រឿង​មន្ត្រី​រាជការ​មិន​ធ្វើ​ការ សាលារៀន ទីផ្សារ​បិទ​ពេល​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ខ្មែរ​ម្ដង​ៗ​នោះ លោក សុខ ទូច ថ្លែង​ថា រដ្ឋាភិបាល​ត្រូវ​មាន​អនុសាសន៍​មួយ​ជាក់លាក់ ដូច​​ជា​ប្រទេស​ជិត​ខាង​ខ្មែរ ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​ធានា​ថា ដំណើរការ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​របស់​រដ្ឋ​ជា​ធំ ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ធម្មតា​ក្នុង​ពេល​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន ហើយ​មិន​រំលោភ​សិទ្ធិ​មនុស្ស និង​មិន​ប្រកាន់​ពូជ​សាសន៍៕

Experience as the teacher of English

So far I have been teaching for a month. It is my first experience of teaching English. However, I found it interesting since I am able to teach them and they consider and ask my teacher.

Teaching has also become my favorite job since I want to share what I have to my students. When I studied at IFL, I always imagined that one day I would be able to be a teacher because I chose the major to teaching English as a Foreign Languages.

I am teaching at one private school called IEL International. I teach two classes, one of which is upper intermediate level and the other one is advanced level.Besides this, I am also a tutor.

It is a bit hard work for me. When I was a student, I thought it was not difficult. As a good teacher, we have to work hard for your students in term of preparing lessons, grammars and ways to explain the students. Some time, some students will make teacher dizzy since they just come to school for playing and they always do something to disturb the class.

It is hard that some time, I try to explain to my students, but they do not understand. So, I have to find another way to make them understand the grammatical points.

Normally, I have to design the lessons for the students, grammatical parts and quizes every week. Teaching requires hard working too and teacher will not be happy if he or she sees students not trying work hard on their study. I hope this great experience will be beneficial for me in the future.

Loy 9 Program Launched

By Sun Narin

BBC Media action has just launched its new program called Loy 9 to the public this morning of January 11th at Phnom Penh Tower. A lot of youths, organizations working on youths and media agency attended the event.

According to the document provided by BBC, Loy 9 is a new TV magazine show to get young people involved in community life. It is also the TV entertainment show aiming at people between the ages of 15 and 24 and designed the whole family to enjoy. The show will feature inspirational young people from all over the country who are already making a difference in their communities. The document says that a range of Loy9 games, challenges and talent showcases.

Loy9 is scheduled to screen on television CTN and Mytv from January 15th every Sunday at 8pm and 4.30pm.

Driving at night becomes the concern for people

By Sun Narin

During the last few years, drinking alcohol has seemed to be on the drastic increase. Meanwhile, beer-serving shops or restaurants ranging from small to big are ubiquitous in the city. Also, at the time a wide range of alcohol advertising on television has appeared to prompt youths to drink.

As being noticed, youths are also the main target of drinking alcohol. Every day, especially on the weekends or special holidays starting from evening until late at night, you will see the restaurants along the street with young people sitting and chatting with each other. And at the same time, the sound of knocking the glasses is heard continuously.

According to a study by the People’s Centre for Development and Peace, of the 1,400 people surveyed across seven provinces, 58 percent aged between 15 and 25 said they drank every day.

Conducted by the Ministry of Education, Youth and Sports in cooperation with other NGO, the survey of more than 2,400 youths aged 10 to 24 and including 1,236 girls showed that 70 percent of the girls said that they had consumed alcohol or alcoholic beverages, while 91 percent of the boys had consumed alcohol or alcoholic beverages.

Now, drinking beer is apparent to be the daily habit for people in Cambodian society. However, drinking at night among youths has become the concern.

One risky problem that youths are facing now is the traffic accident during night time since they lose self-control when they are drunk. Some youths may not think of that problem since they think they can drive despite the drunkenness.

According to Handicap International working on road safety in Cambodia, fifty percent of traffic accident takes place between five p.m. and ten p.m. in the evening, and it is much more likely alcohol is involved than during day time and in 2010, 18 percent of 1800 fatalities could be attributed to drunk driving. “Drunk driving is a big problem. People aged from 15 to 29 accounting for some 50 percent are involved with drunk driving” said Jeroen Stol, country director of Handicap International. The number of accident in 2011 has decreased. However, the number of fatalities has still gone up.

Some youths do not go home to sleep since it is over night after they get drunk and then they continue going out and something bad may happen to them. For example, they probably have sex, which is highly likely the unsafe sex since they are in the drunken condition. Yong Kim Eng , president of People’s Centre for Development and Peace, told Lift that, “Youths consuming alcohol lose their control so they can face being raped or reach having sex and it is susceptible to HIV infection and pregnancy.”

In addition, they can run the risk of robbery from the perpetrators at night as mentioned in the newspaper every day and they may commit some bad things as mentioned by Yong Kim Eng such as taking drugs and committing any offence. He also said youths from the provinces take money sent by parents to waste on the drinking and they make their parents hopeless since they do not go study and they cannot study well.

Drinking alcohol and traffic accident have to be dealt with as suggested by the experts. Yong Kim Eng said that there should be awareness raising about the negative effects of drinking alcohol and reduce the alcohol advertising on television.

“There should be reduction in the availability of the alcohol on the market by increasing the cost and the government should have the policy related to alcohol drinking,” he said.

From road safety perspective as raised by Jeroen Stol that awareness raising is important together with the enforcement from the police is needed to be strengthened and legislature is needed to be improved.

“This is the strong responsibility of the drivers, not to drink and drive. Alternatively, they can take the Tok Tok or ask someone who is not drunk to help drive,” said Jeroen Stol.

From the youth perspective, they should not drink too much since it can affect the health in the future and waste money, especially youths from the province where they are far away from their parents. In case they are drunk, they should know how to take care of themselves safely like mentioned in the advising idea that, “If you are drunk, do not drive, and if you drive, do not drink,”

ការផឹកស្រានៅពេលយប់ ក្លាយជាបញ្ហាមួយគួរអោយព្រួយបារម្ភ

ដោយ ស៊ុន​ ណារិន

យើង​សង្កេត​​ឃើញ​ថា​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​ នេះការ​ញាំស្រា​មាន​ការ​កើន​ឡើង​គួរ​អោយ​កត់​សំគាល់ ស្រប​ ពេល​ដែល ​មាន​ការ រីក​ចម្រើនដ៏​​សំបើម​​នៃ​ហាង​លក់ស្រា  ​ភោជ​នីយ​ដ្ឋានតូច​ធំ​ដែល​មាន​​បម្រើ​ សេវា​​កម្ម​ ស្រាបៀ ​និង​ ការ​ផ្សព្វ​ ផ្សាយ​​ពី​​ស្រា​​សព្វ​បែប​មុខ​នៅ​លើប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​ជា​ពិសេស​ទូរទស្សន៍​ជារៀង​​រាល់​ថ្ងៃ ។ ក្នុ​ងនោះយើង​ឃើញថា ​យុវ ​ជន​គឺ​ជា​គោល​ដៅ​ដ៏​ធំ​មួយ​នៃ​ការ​ពិសា​ស្រា។ជា​រៀង​រាល់​ថ្ងៃ​ ជា​ពិសេស​ថ្ងៃ​ចុង​សប្តាហ៍​ និង​ ឈប់​សម្រាក់​ចាប់​ពី​ថ្ងៃ​ ល្ងាច​ដល់​ពេល​យប់​អធ្រាត​  យើង​ឃើញ​ក្រុម​យុវ​ជន​អង្គុយ​ជុល​កែវស្រា​ជាបន្ទាប់​នៅ​តាម​ហាង​ជាប់​នឹង​ដង​ផ្លូវ​និង​សម្លេង​ជជែកគ្នា​មិន​ដាច់​ហាក់​ដូច​ជា​សម្លេង​ឈ្លោះប្រកែក​គ្នា​អញ្ជឹង​ ។

យោង​តាម​ការ​សិក្សារបស់​មជ្ឈ​មណ្ឌល​ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​ដើម្បី​អភិវឌ្ឍ ​និង​ប្រជាធិប​តេយ្យ ប្រជាជន​៥៨​ភាគ​រយ ក្នុង​វ័យ​ ១៥​ដល់​២៥​ឆ្នាំបាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថាពួក​គាត់បាន​ញាំ​ស្រា​ជារៀង​រាល់​ថ្ងៃ។ ​ការស្ទង់​មតិ​របស់​ក្រសួង​អប់រំ​ យុវ​ជន​ និង​

កីឡា​ទៅ​លើ ​យុវ​វ័យ​២៤០០នាក់​ អាយុពី​១០​ទៅ​២៤​ ឆ្នាំដែល​មាន​ក្មេង​ស្រី​ចំនួន​១២៣៦​នាក់ ​បាន​បង្ហាញ​ថា​៧០​ភាគ​រយ​នៃ​ក្មេង​ស្រី​នោះ​បាន​និយាយ​ថា ​ពួក​គេ​បាន​ពិសារ​ស្រា ​ឫ ​ភេសជ្ជៈ​ស្រវឹង​ ខណៈ​ពេល​ ដែល​៩១​ ភាគ​រយ​នៃ​ក្មេង ​ប្រុស​បាន​និយាយ​ថា ​ពួក​គេ​បាន​ញាំ ​ស្រា ​ឫ​ភេសជ្ជៈ​គ្រឿង​ស្រវឹង​។ ឥឡូវ​នេះ​ការ​ញាំ​ស្រា​ហាក់​ដូច​ជា​រឿង​ធម្មតា​នៅ​ ​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ​។ ​ទោះ​បីជា​យ៉ាង​ក៏​ដោយ​ការ​ញាំ​ស្រា​នៅ​ពេល​រាត្រី​បាន​ក្លាយ​ជា​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​មួយ​ដោយ​សារ​តែ​ពួក​គាត់​ អាច​ប្រឈម​មុខ​នឹង​បញ្ហា​ជា​ច្រើន​។​បញ្ហា​មួយ​ដែល​យើង​បាន​ដឹង​គ្រប់​គ្នា ​ការ​គ្រោះ​ថ្នាក់​ចរាចរណ៍​ដោយ​សារ​តែ​ពួក​ គាត់​មិន​អាច​ទប់​នូវ​ស្មារតី​ ខ្លួន​ឯង​បាន​នៅ​ពេល​ដែល​ពួក​គាត់​ស្រវឹង​។ យុវ​ជន​ខ្លះ​នៅ​​ពេល​ស្រវឹង​ពួក​គាត់​មិន​បាន​គិត​ គូរ​ពី​បញ្ហា​នេះ​ទេ​ដោយ​ពួក​គាត់​គិត​ថា ​គាត់​នៅ​តែ​បើក​បរ​បាន​ទោះ​បី​ជា​ខ្លួន​ឯង​កំពុង​ស្ថិត​ក្នុង​សភាព​ស្រវឹង​ក៏​ដោយ​។

យោង​តាម​ Handicap ​International ​ដែល ​ធ្វើ​ការ​ទៅ​លើ​សុវត្ថិ​ ភាព​ផ្លូវ​ថ្នល់​នៅ​កម្ពុជា​៥០​ភាគ ​រយ​នៃ​​គ្រោះ​ថ្នាក់​ចរាចរណ៍​បាន​កើត​ឡើង​ចាប់​ពី​ម៉ោង​៥​ដល់​ម៉ោង​១០​យប់​ដែល​វា​ភាគ​ច្រើន​ទំនង​ជា​ទាក់​ទង​នឹង​ការ​ញាំ​ស្រា​ហើយ​នៅ ​ ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១០ ​មាន​ចំនួន​១៨​ភាគ​រយ​ក្នុង​ចំណោម​ករណី​គ្រោះ​ថ្នាក់​ចរាចរណ៍​ដែល​បណ្តាល​អោយ​ស្លាប់​ទាំង​១៨០០​ ករណី​គឺ​ទាក់​ទង​នឹង​ការ​បើក​បរ​កំពុង​ស្រវឹង​ ។ ​លោក​ Jeroen ​Stol ​ប្រធាន​អង្គការ​ Handicap International​បាន

មាន​ប្រសាសន៍​ ថាៈ «ការ​បើក​បរ​ប្រើ​គ្រឿង​ស្រវឹង​គឺ​ជា​បញ្ហា​មួយ​ដ៏​ធំ​ហើយ​ប្រជាជន​អាយុ​ពី​១៥​ទៅ​២៩​ឆ្នាំ​ប្រហែល​ជា​ ៥០​ភាគ​រយ​គឺ​ទាក់​ទង​នឹង​ការ​បើក​បរ​ដោយ​ពិសា​ស្រា​»។ ចំនួន​គ្រោះ​ថ្នាក់​ចរាចរណ៍​ក្នុង​ឆ្នាំ ​២០១១​មាន​ការ​ថយ​ចុះ​តែ ​ ទោះ​បីជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​ចំនួន​ករណី​ស្លាប់​ដោយ​គ្រោះ​ថ្នាក់​ចរាចរណ៍​នៅ​តែ​មាន​ការ​កើន​ឡើង​ដដែល​។

ចំពោះ​យុវ​ជន​នៅ​​ពេល​ដែលពួក​គាត់​ស្រវឹង​ពេល​យប់​អធ្រាត​ពួក​គាត់​មិន​ហ៊ាន​ចូល​ផ្ទះ​ហើយ​បែរ​​ជា​មាន​គំនិត​ដើរ​ លេង​នៅ​ពេល​រាត្រី​ដែល​អាច​នាំ​អោយ​ពួក​គេ​ប្រឈម​មុខ​នឹង​បញ្ហា​ផ្សេងៗ ​ដូច​ជា​ការ​ឈាន​ដល់​ការ​រួម​ភេទ​ជា​មួយ​នារី​ រក​ស៊ី​ផ្លូវ​ភេទ​នៅ​តាម​ផ្ទះ​សំណាក់​នានា។ អ្វី​ដែល​គួរ​អោយ​ព្រួយ​បារម្ភ​នោះ ​គឺពួក​គាត់​អាច​នឹង​ធ្វេស​ប្រហែស​នឹង​ការ​រួម ​ភេទ​ដោយ​មិន​មាន​សុវត្ថិ​ ភាព​ ដូច​ជា​ការ​មិនបាន​ប្រើ​ប្រាស់​ស្រោម​អនាម័យ​ជា​ដើម​។ ​លោក ​យង់​ គីម​អេង​ ប្រធាន​

មជ្ឈ​មណ្ឌល​ប្រជា​ពល​រដ្ឋដើម្បី​អភិវឌ្ឍ​និង​សន្តិ​ភាព​បាន​លើក​ឡើង​ថាៈ​«​ក្មេងៗ​ដែល​ប្រើ​ប្រាស់​គ្រឿង​ស្រវឹង​គាត់​មិន​ ដឹង​ខ្លួន​អាច​គេនាំ​ទៅ​រំលោភ ​ឫ​យកទៅ​រួម​ភេទ​ដែល​អាច​នាំ​អោយ​ឆ្លង​មេ​រោគ​អេដស៍​ និង​ការ​មាន​ផ្ទៃ​ពោះជា​ដើម»។​ លើស​ពី​នេះ​ទៅទៀត​ ពួក​គាត់​អាច​ប្រឈម​​មុខ​នឹង​បញ្ហា​ដូចជា​ ការ​ប្លន់​ យក​ម៉ូតូ​ពីសំណាក់​ជន​អន្ធ​ពាល​នា​ពេល​រាត្រី​ ដូច​ដែល​សារ​ព័ត៌​មាន​ខ្មែរ​ជា​ច្រើន​បាន​ចុះផ្សាយ​ជា​រៀង​រាល់​ថ្ងៃ​  ដែល​លោក​ យង់​  គីម​អេង​ បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា

ក្មេង​ៗឫយុវ​ជន​ដែល​ញាំស្រាអាច​នាំ​អោយ​ពួកគេ​ធ្លាក់​ខ្លួន​ទៅក្នុង​ការ​ប្រើប្រាស់​គ្រឿង​ញៀន​ អំពើ​ពាលា​អាវា​សែ ​ការ ​បោះបង់​ការ​សិក្សា ​និង​ការ​ប្រព្រឹត្ត​បទ​ល្មើស​ផ្សេង​ៗ​ទៀត​។

លោក​ថែម​ទាំង​បាន​បញ្ជាក់​ដែរថា ​យុវ​ជន​បាន​ចំណាយ​លុយកាក​​ ដែល​ឪពុក​ម្តាយ​ខំ​ផ្ងើ​មក​អោយពីស្រែចម្ការ​ ដោយ​ គាត់​មិន​យក​ទៅ​រៀន​សូត្រ​តែបែរ​យក​ទៅ​ផឹក​ស្រាទៅ ​វិញ។ កត្តា​នេះបាន​នាំអោយគាត់​រៀន​សូត្រ​មិន​ចូលហើយ​ឈប់​ រៀន​ដែល​នាំ​អោយ​ឪពុកម្តាយ​នៅឯ​ស្រែ​ចម្ការ​អស់​ក្តីសង្ឃឹម​ ។

ការ​ញាំស្រា ​និង​គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍​ គឺ​គួរ​តែត្រូវ​​បាន​​ដោះ​ស្រាយ​ដូច​ដែល​បាន​សំនូម​ពរ​ដោយ​អ្នក​ជំនាញ។ ​លោក

យង់ ​គីម​អេង​បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា​ គួរ​តែ​មាន​ការ​បង្កើន​ការ​យល់​ដឹង​ពី​ផល​អវិជ្ជ​មាន​នៃ​ការ​ញាំ​ស្រា ​និង​កាត់​បន្ថយ​


លោក​បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថាៈ​« រដ្ឋា​ភិបាល​គួរ​តែ​មាន​គោល​នយោបាយ​គ្រឿង​ស្រវឹង​ បង្កើន​ការ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ និង​ការ​កាត់​បន្ថយ​នៃ​ការ​រក​បាន​នៃ​គ្រឿង​ស្រវឹង​ និង​ការ​លក់​គ្រឿង​ស្រវឹង​គ្រប់​ទី​កន្លែង​ ដោយ​បង្កើន​តម្លៃ​ស្រា​។»

ទាក់​ទង​នឹង​គ្រោះ​ថ្នាក់​ចរាចរណ៍​វិញ​ លោក​ Jeroen​ Stol​ បាន​មាន​​ប្រសាសន៍​ថា ​ការ​បង្កើន​ការ​យល់​ដឹង​ គឺ​មាន​

សារ​សំខាន់​ណាស់​ ហើយ​ការ​អនុវត្ត​ពី​សំណាក់​ប៉ូលីស​ត្រូវ​តែ​ពង្រឹង​បន្ថែម ​និង​ការ​បង្កើត​ច្បាប់​ត្រូវ​តែ​ធ្វើ​អោយ​

ប្រសើរ​។ លោក​បាន​បញ្ជាក់​ថាៈ​«នេះ​ជា​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​របស់​អ្នក​បើក​បរ​ គឺ​មិន​បើក​បរ​ពេល​ស្រវឹង​។ ជម្រើស​មួយទៀត​គឺ​ពួក​គេ​អាច​ជិះ​តុក​តុក​នៅ​ពេល​ដែល​គេ​ស្រវឹង​ ឫ​ក៏​អោយ​មិត្ត​ភ័ក្រ្ត​ដែល​មិន​ស្រវឹង​ជួយ​បើក​ឡាន​ឫ​ម៉ូតូ​អោយ»។

យុវ​ជន​ខ្លួន​ឯង​ត្រូវ​ដឹង​ផង​ដែរ​ថា ​ពួក​គេ​មិន​គួរ​ពិសា​ស្រា​ច្រើន​ពេក​ទេ ​ដោយ​សារ​តែ​វា​អាច​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​សុខ​ភាព​របស់

​ពួក​គេ​ទៅ​ថ្ងៃ​អនាគត​ និង​ចំណាយ​ថវិកា​ឥត​ប្រយោជន៍​ ជា​ពិសេស​ពី​សំណាក់​យុវជន​ដែល​មក​ពី​បណ្តា​ខេត្ត ​ហើយ​នៅ

​ឆ្ងាយ​ពី​ឪពុក​ម្តាយ​។ ក្នុង​ករណី​ដែល​យើង​ស្រវឹង​ យើង​ត្រូវ​ចេះ​ថែ​រក្សា​ខ្លួន​ឯង​អោយ​មាន​សុវត្ថិ​ភាព​ដូច​ដែល​បាន​លើក​ជា​គំនិត​អប់រំ​ថា​ «បើក​បរ​កុំ​ស្រវឹង​ បើ​ស្រវឹង​កុំ​បើក​បរ​»។