Is Chinese New Year now like Khmer New Year?

Ty Samphors Vicheka and Sun Narin

We often hear commonly-spoken phrase that, “When Khmer New Year comes, Khmer people celebrate, and when Chinese New Year arrives, Khmer people also do.” Is it the tradition that Cambodians have to adhere to? It is not peculiar and most of Cambodians reckon that people whose skin is white or fairly white are Khmer-Chen people known as half-Khmer-Chinese. Khmer-Chen in the Kingdom is noticeably in a large number. It seems that Khmer and Chinese are the same. According to the article posted on Culturalprofile.net in 2005, Chinese ethnicity accounts for some 50 000.

At the time of tremendously influential Chinese leverage in Cambodia, it is noticed that Cambodian people celebrate adherently Chinese traditions when the Chinese festival season kicks off. Some of the celebrations including Harvest Moon Festival, Sen Kbal Toek (celebration for ancestor) and especially Chinese New Year, which is as glorious as Khmer New Year. This has become the concerns and impacts on Khmer culture and tradition.

Recently, it is seen that some Khmer people who are not Chinese blood-related have started celebrating China’s tradition. They raise a few reasons to make them celebrate Chinese New Year that because they hope that it can help their business run well and go smoothly. And it can improve their living condition like Chinese. Another reason, Cambodian people follow each other when they see most of the people celebrate Chinese New Year.

Pich Sok Nov, a provincial mobile shop seller, said that this year he plans to celebrate for Chinese New Year. He mentioned that though he and his family are Khmer, they still celebrate Chinese New Year because they believe that it can help his family and business work well.

“I already went to fortune-teller who asked me to celebrate this New Year even I am not a Chinese,” he told Lift.

Khun Neardey, an electronic seller, said that she’s just celebrated Chinese New Year at her own house for more than 10 years. Before, she celebrated with her relative, not at her house.

“I am Khmer, but my relatives are Chinese blood. I celebrate both Chinese New Year and Khmer New Year because it is our custom as well as my belief. The spirit of my grandparents will help me reach my wishes,” she said.

Khmer and Chen have become the simple words and they have powerfully intimate connection with each other thanks to the deeply-rooted tradition of Chinese in Cambodia lasting a long time ago. The flow of any traditional culture or religion from other foreign countries is inevitable. However, the thing that concerns us is that people are easy to absorb something new and practice those ways of celebrations without considering the negative impacts or consequences of it.

According to the historian, Cambodia-Sino relations have lasted since 3 when Chinese came to Cambodia to do business and starting from that period, Chinese have flocked to Cambodia. Until late in 13th century, the famed Chinese diplomat Zhou Daguan made his well-documented trips to Cambodia.

Vong Sotheara, deputy head of History Department at the Royal University of Phnom Penh said that, “China has strongly cultural base which is not easily influenced from other. Therefore, they always practice their tradition.” He added that Khmer people who think that they have Chinese-related ancestors adhere to the Chinese tradition which is in their mindset.

Some just follow each other since they think they may have the Chinese ancestor, so they celebrate Chinese New Year to get the help from the ancestors, he added.

“It can negatively impact Khmer identity which results in the non-purity of Khmer people and confusion who is Khmer and who is Chinese. Khmer generation and children who are purely Khmer or Khmer Chen have to hold consciousness and remembrance that we are Khmer who have language, religion, culture and tradition. We have to take care of them [culture] and make it more splendid than other culture.”

However, it is now like the habit of Cambodian people who consider Chinese New Year as special and important as Khmer New Year and some public and private schools see it as the holiday to celebrate Chinese New Year. If the practice of Chinese New Year is largely open from year to year, what will happen to Khmer culture and tradition in the future?

Ly Da, an accountant for one private company, says she never celebrates Khmer New Year because her mother’s grandfather is a Chinese. However, she adds that her family always celebrates every Chinese festival season. Ly Da also mentions that “I do not understand well about Khmer traditional or Khmer New Year celebration. And I am quite not sure that in the future, I will celebrate Khmer New Year or not.”

Po Samnang, the director of National Culture and Moral Center, said that it is the rights for the people to celebrate Chinese New Year since the law does not prohibit people in choosing any culture as stated in the national constitution. He added that Chen celebration does not impact , but people have to promote Khmer culture to Cambodians.

“It is only the superstition of the people who think that they will be helped if they celebrate Chinese New Year. What is important is that we have to help ourselves and try to do business .Khmer people have to understand and know our own culture before picking up any culture.”

“We are Khmer. We should not spend money as Chen people do during Chinese New Year.”

តើបុណ្យចូលឆ្នាំចិនឥឡូវដូចជាបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរឫ?

ទី សម្ផស្សវិច្ចិកា និងស៊ុន​ណារិន

យើង​តែង​តែ​ធា្លប់​បាន​ឮ​ពាក្យ​មួយ​ឃ្លា​ដែល​ប្រជា​ជន​ខ្មែរ​ច្រើន​និយាយ​ជា​ញឹក​ញាប់​ថាៈ«ពេល​ចូល

​ឆ្នាំ​ខ្មែរ​ ខ្មែរ​សែន​ ហើយ​នៅ​ពេល​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន​ ខ្មែរ​ក៏​សែន​ទៀត​»។ តើវាជាទំនៀមទម្លាប់ដែលប្រជា

ជនខ្មែរត្រូវតែធ្វើឫ? វា​មិន​មែន​ចម្លែក​ទេ​ ហើយ​វា​ហាក់​បី​ដូច​ជា​ការ​ពិត​ទៅ​ហើយ​ដែល​ប្រជា​ជន​ខ្មែរ​តែង​តែ​គិត​ថា​ ប្រសិន​បើ​អ្នក​ស្ថិត​ក្នុង​សំបុរ​ស​ ឫ​ស​បន្តិច​បន្តួច​ គេប្រាកដជាថា​អ្នកជា​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​កាត់​ចិន​ទៅ​ហើយ​។ ខ្មែរ​កាត់​ចិន​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​មានចំនួនច្រើនគួរ​អោយ​កត់​សម្គាល់​។ វា​ហាក់​ដូច​ជា​ចិន​ និង​ខ្មែរ​ គឺ​តែ​មួយ​ទៅ​ហើយ​។ បើ​យោង​ទៅ​តាម​អត្ថបទ​ដែល​បាន​ចុះ​ផ្សាយ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​

២០០៥​លើ​គេហ​ទំព័រ​របស់​Culturalprofile.net បាន​អោយ​ដឹង​ថា​ ប្រជាជន​ចិន​ភាគ​តិច​នៅ​កម្ពុជា​ មាន​ប្រហែល​ជា​៥​ម៉ឺន​នាក់​។

ស្រប​ពេល​ដែល​ឥទ្ធិ​ពល​ចិន​បាន​កំពុង​តែ​រីក​ដុះ​ដាល​នៅ​កម្ពុជា​ យើង​សង្កេត​ឃើញ​ថា​ ការ​ប្រារព្ធ​នូវ​ប្រពៃណី​ និងទំនៀមទម្លាប់របស់​ចិន​ បាន​ក្លាយ​ទៅជា​ទម្លាប់​ដែល​ខ្មែរ​តែង​តែ​ប្រកាន់ខ្ជាប់នៅពេល​ដល់​រដូវ​កាល​បុណ្យ​ទាន​ជាច្រើន​របស់​ចិន​ ដូច​ជា​ការ​សែន​ក្បាល​ទឹក​ ពិធី​សែន​នំអ៊ី​ សែន​នំ​លោក​ខែ ​និង​ជា​ពិសេស​ពិធី​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន​ជា​ដើម​ ដែល​មាន​ភាព​អធិក​អធម​សមរម្យ​ដែរ​ គឺថាមិន​ចាញ់​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ខ្មែរ​ប៉ុន្មាន​នោះ​ទេ​ ដែល​វា​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​មួយ​ និងអាចជា​ផល​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​ទំនៀម​ទម្លាប់​ខ្មែរ​។

ឥឡូវនេះយើង​សង្កេត​ឃើញ​ថា​ ប្រ​ជា​ជន​ខ្មែរមួយចំនួនដែល​​មិន​មែន​កាត់​ខ្សែ​ស្រឡាយចិននោះ

​បែរ​​ទៅ​ជា​ចាប់​ផ្តើម​អនុវត្ត​នូវ​ប្រពៃណី​របស់​ចិន​យ៉ាង​ខ្ជាប់​ខ្ជួន ដោយពួកគេបាននឹងកំពុងចាប់ផ្តើម

សែនចិន​។ ហេតុ​ផល​មួយ​ចំនួន​ដែល​គាត់​លើក​ឡើង​នោះ​ថា​ គឺ​ពួក​គាត់​ចង់​សែន​ដូច​ជា​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​កាត់​ចិន​ ក្រែងលោពួកគាត់​អាច​ជោគ​ជ័យ​ក្នុង​ការ​រក​ស៊ី ​ឫធ្វើឲ្យ​ជីវ​ភាពរបស់ពួកគាត់​មាន​ការ​រីក​ចម្រើន​ដូច​ជា​ជន​ជាតិ​ខ្មែរកាត់ចិន​ដែរ​។ ហេតុ​ផល​មួយ​ទៀត​ គឺ​ពួក​គាត់ ​តែង​តែ​តាម​គ្នា ​ដោយ​ឃើញ​គេ​ភាគច្រើនសែន​ ដូច្នេះ​ ពួកគេក៏​ចង់​​សែន​តាមគេទៅ​។

លោក​ ប៉ិច​ សុខ​នៅ ​អ្នក​លក់​ឥវ៉ាន់​តាម​ខេត្ត​ម្នាក់​ បាន​ប្រាប់​ឲ្យ​ដឹង​ថា​ ​គាត់​មាន​គម្រោង​សែន​ចូល​ឆ្នាំ​ចិននៅក្នុងឪកាសចូលឆ្នាំចិនខាងមុខនេះ​។​គាត់​បានបញ្ជាក់​ថា ​គាត់​និង​ក្រុមគ្រួសាររបស់​គាត់សុទ្ធ​

តែ​ជា​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​ តែ​គាត់​ប្រារព្ធ​ពិ​ធី​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន​ដោយ​សារ​គាត់​មាន​ជំនឿ​ថា​ វា​នឹងអាច​ជួយ​ដល់​ការ​រក​ស៊ី​របស់​គាត់​។ លោក​បាន​បន្ថែម​ថាៈ«ខ្ញុំ​បាន​ទៅ​រក​គ្រូ​មើល​ ហើយ​គាត់​ក៏​ឲ្យ​ខ្ញុំ​រៀប​ចំ​សែន​ដែរ​ ទោះ​បី​ខ្ញុំ​មិន​មែន​ជា​ជន​ជាតិ​ចិន​ក៏​ដោយ»។

កញ្ញា ឃុន​ នា​រតី​ បុគ្គលិក​លក់​គ្រឿង​អេឡិច​ត្រូនិច​ បាន​មានប្រសាសន៍​ថា​ គាត់​បាន​ប្រារព្ធសែន​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន​នៅ​ផ្ទះ​ខ្លួន​ឯង​​អស់​រយៈ​ពេល​ជាង​១០​ឆ្នាំ​ហើយ ​ដោយពីមុន​គាត់​បានទៅ​សែន​នៅ​ផ្ទះ​បង​ប្អូន​។ កញ្ញា​បានបន្ថែម​ថា ​គាត់​ជា​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​ តែ​ដោយ​សារ​មាន​បង​ប្អូន​កាត់​ខ្សែស្រឡាយ​ចិន​ខ្លះ ​ដូច្នេះ​គាត់​ក៏​ប្រកាន់​ខ្ជាប់​សែន​តៗ​មក​ រហូត​ដល់​កញ្ញា​ចាប់​ផ្តើម​សែន​នៅ​ផ្ទះ​ខ្លួន​ឯង​ផង​ដែរ​។

កញ្ញា​បន្ត​ថាៈ«​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន​ ខ្ញុំ​ក៏​សែន​ ចូល​ឆ្នាំ​ខ្មែ​ខ្ញុំ​ក៏​សែន​ ព្រោះវា​ជា​ប្រ​ពៃណី​និង​ ជំនឿ​

របស់​យើង​ ការ​សែន​ទាំង​នេះ​អាច​ជួយ​ឲ្យ​ខ្ញុំ​សម្រេច​ក្តី​ប្រាថ្នា​បាន​ដូន​បំណង​ ដោយ​ដូន​តា​គាត់​ជួយ»។

ខ្មែរ​ និង​ចិន​ បាន​ក្លាយ​ជា​ពាក្យ​មួយ​ដែល​សាមញ្ញ​ និង​បាន​ផ្សា​ភ្ជាប់​យ៉ាង​ស្អិត​រមួត​​ ពីព្រោះ​ទំនៀម​ទម្លាប់ចិនទាំង​នេះ​បាន​ចាក់​រឹស​យ៉ាង​ជ្រៅ​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ​។ការ​ហូរ​ចូល​នៃ​វប្បធម៌​ សាស​នា ទំ​នៀម​ទម្លាប់​ប្រពៃណី​ពី​សង្គម​ខាង​ក្រៅ ​គឺ​ពិត​ជា​មាន​ មិន​អាច​ជៀស​​បាន​ ប៉ុន្តែ​អ្វី​ដែល​គួរ​ឲ្យ​បារម្ភ​នោះ​ គឺ​ការ​ទទួល​យក​អ្វី​ដែល​ថ្មី​ហើយ​អនុវត្ត​តាម​ ដោយ​មិន​បាន​គិត​ពិ​ចារណា​លើ​ចំនុច​អវិជ្ជ​មាន​ និង​ផល​ប៉ះ​ពាល់​របស់​វា​។

បើ​យោង​ទៅ​តាម​ប្រវត្ថិ​វិទួ​ ប្រទេស​កម្ពុជា​មាន​ទំនាក់​ទំនង​ជា​មួយ​ចិន​តាំង​ពី​សត​វត្ស​ទី​៣​នៅ​ពេល​

ដែល​ចិន​ចូល​មក​ធ្វើ​ជំនួញ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ហើយ​ចិន​បាន​ចូល​មក​ស្រុក​ខ្មែរ​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​រហូត​

ដល់​មាន​វត្ត​មាន​របស់​លោក​ជីតា​ក្វាន់​ដែល​បាន​មក​ដល់​ស្រុក​ខ្មែរ​នៅ​សត​វត្ស​ទី​១៣​។ ការ​ហូរ​ចូល​នេះ​បាន​បន្ត​មក​ដល់​សម័យ​អង្គរ​ និង​បាន​បន្សល់​ទុក​នូវ​ពួជ​ពង្ស​ចិន​រហូត​មក​ដល់​ពេល​

បច្ចុប្បន្ន​។

លោក​ វង់​ សុធារ៉ា​ អនុ​ប្រធាន​ដេ​ប៉ា​តឺម៉ង់​ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​ និង​សាស្រ្តា​ចារ្យ​សិលា​ចារឹក​ និង​ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​

ខ្មែរ​ និង​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​បាន​អោយ​ដឹង​ថាៈ​«ចិន​មាន​គ្រឹះ​វប្បធម៌​រឹង​មាំ​ មិន​ងាយ​​នឹង​ទទួល​អ្វី​ពី​គេ​ផ្សេង​ ដូច្នេះ​គេ​តែង​តែ​ប្រតិបត្តិ​អ្វី​ដែល​ជា​របស់​គេ​»​។ ​លោក​បាន​បញ្ជាក់​ទៀត​ថា​ ខ្មែរ​ដែល​មាន​ដូនតា​ចិន ​ហើយ​គិត​ថា​ខ្លួន​គេ​កាត់​ចិន​ ក៍​ចេះ​តែ​កាន់​នូវ​ទំនៀម​ទម្លាប់​របស់​ចិន​នៅ​ជាប់​ផ្នត់​គំនិត​របស់​គេ​ ហើយ​អ្នក​ខ្លះ​ធ្វើ​តាម​គ្នា​ នាំ​គ្នា​សែន​ព្រេន​ ដោយ​ថា​ខ្លួន​ប្រហែល​ជា​មាន​ដូនតា​ចិន​ ហើយ​សែន​ទៅ​

ក្រែង​លោ​ដូនតា​ជួយ​អោយ​ពួក​គាត់​មាន​បាន​នឹង​គេ​។

លោក​បាន​បញ្ជាក់​ថាៈ​«​វា​នាំ​អោយ​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​អត្ត​សញ្ញាណ​របស់​ខ្មែរ​ នាំ​អោយ​សង្គម​ខ្មែរ​មិន​សុទ្ធ និង​មាន​ការ​យល់​ច្រលំ​ មួយ​ណា​ចិន​ មួយ​ណា​ខ្មែរ​ តែ​វា​ជា​រឿង​ធម្មតា​ទេ ​ព្រោះវ​ប្បធម៌​តែង​តែ​ប្រែ​

ប្រួល​ជានិច្ច​»។ លោក​បាន​សំនូម​ពរ​ថាៈ​«​កូន​ចៅ​ខ្មែរ​ និង​កូន​ចៅ​ខ្មែរ​កាត់​ចិន​ទាំង​អស់​ ត្រូវ​មាន​

មន​សិកា​ចង​ចាំ​ថា ខ្លួន​ឯង​ជា​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​ រស់​នៅ​លើ​ទឹក​ដី​ខ្មែរ​ មាន​ភាសា​ សាសនា​ និង​ទំនៀម​ទម្លាប់​របស់​ខ្លួន​ ដែល​យើង​ត្រូវ​គិត​គួរ​ថែ​រក្សា​អោយ​មាន​ភាព​រុង​រឿង​ជាង​វប្បធម៌​ដទៃ

​ទៀត»។

តែ​វា​ដូច​ទម្លាប់​ទៅ​ហើយ ​ដែល​ប្រជា​ជន​ខ្មែរ​បាន​ចាត់​ទុក​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន​ពិសេស​ដូច​ចូល​ឆ្នាំ​ខ្មែរ​

អញ្ជឹង​ ហើយ​នៅ​តាម​សាលា​រដ្ឋ និង​ឯក​ជន​មួយ​ចំនួន​បាន​អនុញ្ញាតិ​អោយ​មាន​ការ​ឈប់​សម្រាក​

ដើម្បី​អប​អរ​ពិធី​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន​។ ប្រសិន​បើ​ការ​អនុវត្ត​នេះ​ចេះ​តែ​មាន​ភាព​ទូលំ​ទួលាយ​ពី​មួយ​ឆ្នាំ​

ទៅ​មួយ​ឆ្នាំ ​តើ​ទំនៀម​ទម្លាប់​ខ្មែរ​នឹង​ទៅ​ជា​យ៉ាង​ណា​?

ទោះបីជាជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លោក​ប៉ូ ​សំណាង​ ប្រធាន​មជ្ឈមណ្ឌល​វប្បធម៌​ជាតិ​ និង​សីល​ធម៌​សង្គម​ ដែល​ធ្វើ​ការ​​លើក​តម្កើង​វប្ប​ធម៌​ បាន​អោយ​ដឹង​ថា ​ការ​សែន​ចិន​ ជា​សិទ្ធិ​របស់​ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​ ព្រោះ​ច្បាប់​ខ្មែរ​មិន​បាន​ហាម​ឃាត់​ប្រជា​ជន​ក្នុង​ការ​ជ្រើស​រើស​សាសនា​ណា​មួយ​ឡើយ​ដូច​ដែល​បាន​ចែង​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​ខ្មែរ​។ លោក​បាន​បន្ត​ថា ​ការ​សែន​ចិន​ វា​មិន​ប៉​ពាល់​អ្វី​ទេ​ តែ​យើង​ត្រូវ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​វប្ប​ធម៌​ខ្មែរ​អោយ​បាន​ទូ​លំ​ទូ​លាយ​ដល់​ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​ខ្មែរ​។ទាក់​ទង​នឹង​អបិយ​ជំនឿ​ដែល​ការ​សែន​ចិន​អាច​ជួយ​អោយ​គាត់​មាន​ការ​រីក​ចម្រើន​ក្នុង​គ្រួសារ​ លោក​បាន​បញ្ជាក់​ថាៈ«វា​ជា​អបិយ​ជំនឿ​ទេ ​សំខាន់​យើង​ត្រូវ​ចេះ​ជួយ​ខ្លួន​ឯង​ ដោយ​ខិត​ខំ​រកស៊ី​ បង្កើត​ជំនួញ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​។ ក្នុង​នាម​ជា​ពល​រដ្ឋ​ខ្មែរ​ យើង​ត្រូវ​យល់​ និង​ស្គាល់​ពី​វប្បធម៌​ និង​ទំនៀម​ទម្លាប់​ខ្លួន​អោយ​បាន​ច្បាស់​សិន​ មុន​នឹង​ចាប់​យក​វប្បធម៌​ដទៃ​»។ លោកក៏​បាន​ស្នើ​ថាៈ​«ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​ខ្មែរ​ត្រូវ​តែ​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន​លើ​ការ​ចាយ​វាយ​ យើង​ជា​ខ្មែរ​ កុំ​ចេះ​តែ​ចំណាយ​ថវិកា​ដូច​ចិន​»។

Below is what has been reported by Radio France International related to Chinese New Year in Cambodia.

លោក ហ៊ុន សែន សារភាព​ថា​កម្ពុជា​ទទួល​ឥទ្ធិពល​វប្បធម៌​ចិន

ដោយ​ វោហារ ជាតិ
2012-02-01

លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន បាន​ប្រកាស​ថា រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា ក្រោម​ការ​ដឹក​នាំ​របស់​លោក មិន​អាច​ទប់​ស្កាត់​ឥទ្ធិពល​វប្បធម៌​ចិន ដែល​កំពុង​វាយ​លុក​ចូល​ដល់​ឫសកែវ​សង្គម​វប្បធម៌​ខ្មែរ​យ៉ាង​ពេញ​ទំហឹង​ដូច​ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​បាន​ទេ។

RFA/Vohar Cheathពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​នៅ​រាជធានី​ភ្នំពេញ រៀបចំ​សែន​ដូន​តា​ពេល​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​២២ ខែ​មករា ឆ្នាំ​២០១២។

មិន​ត្រឹម​តែ​ប៉ុណ្ណោះ លោក​បាន​សារភាព​ថា សូម្បី​តែ​ក្នុង​ក្រុម​គ្រួសារ​របស់​លោក ក៏​វប្បធម៌​ប្រពៃណី​ចិន វាយ​លុក​ចូល​ដល់​ក្នុង​ផ្ទះ​ដែរ។ បើ​ដូច្នេះ តើ​នរណា​ជា​អ្នក​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​នេះ​ទៅ?

បច្ចុប្បន្ន​នេះ ប្រទេស​កម្ពុជា កំពុង​ទទួល​យក​​ប្រពៃណី​ចិន​យ៉ាង​ពេញ​ទំហឹង។ បើ​ទោះ​បី​ជា​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន មិន​ត្រូវ​បាន​រដ្ឋាភិបាល​ចាត់​ទុក​ថា ជា​ថ្ងៃ​បុណ្យ​ជាតិ​ក៏​ដោយ ក៏​សាលារៀន​រដ្ឋ ទីផ្សារ ក្រសួង មន្ទីរ​រដ្ឋាភិបាល​មួយ​ចំនួន ក៏​នៅ​តែ​បាន​បិទ​ទ្វារ​ក្នុង​ពេល​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន​ម្ដងៗ។

មាន​មតិ​រិះគន់​ត​ៗ​គ្នា​ថា ចូល​ឆ្នាំ​ចិន​ស្រវឹង​ខ្មែរ ចូល​ឆ្នាំ​ចិន​កូន​ខ្មែរ​មិន​ទៅ​សាលា មន្ត្រី​រាជការ​មិន​បំពេញ​តួនាទី។ បញ្ហា​នេះ​គឺ​ដោយសារ​ថា សិស្សានុសិស្ស​លោក​គ្រូ អ្នក​គ្រូ រួម​ទាំង​មន្ត្រី​រាជការ​មួយ​ចំនួន ជា​កូន​ចៅ​ចិន។ ក៏​ប៉ុន្តែ​បញ្ហា​នៅ​ត្រង់​ថា ជា​ផ្លូវការ​ពួកគេ​ធ្វើការ​បម្រើ​ឲ្យ​ជាតិ​ខ្មែរ​ទាំង​មូល។

បញ្ហា​នេះ​បាន​កើត​ឡើង​ជ្រាំ​ដែលៗ ពី​មួយ​ឆ្នាំៗ​អស់​រយៈ​ជាង ២០​ឆ្នាំ​មក​ហើយ ទើប​តែ​ពេល​នេះ​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ចេញ​មុខ​ប្រកាស​ជា​សាធារណៈ​ថា បញ្ហា​នេះ​មិន​ដឹង​ជា​ត្រូវ​ដោះស្រាយ​ដូចម្ដេច​ទេ ព្រោះ​ថា សូម្បី​តែ​វង្សត្រកូល​ក្រុម​គ្រួសារ​របស់​លោក​ក៏​ជាប់​សែស្រឡាយ​ចិន​ដែរ។

លោក ហ៊ុន សែន៖ «ខ្ញុំ​រក​ឆ្លើយ​តប​មិន​កើត​ដែរ ព្រោះ​នៅ​ផ្ទះ​ខ្ញុំ​រក​ធ្វើ​អី​មិន​ចេញ​ដែរ។ ព្រោះ​គេ​ថា​ ថ្ងៃ​ចូល​ឆ្នាំ​សកល​ចូល​ទាំង​អស់​គ្នា ដល់​ពេល​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន​នេះ… មាន​អ្នក​មួយ​ចំនួន ពួក​ករុម​បង​ប្អូន​គេ​មាន​បំណង​ល្អ សុំ​ឲ្យ​យើង​ទប់​ស្កាត់​ចូល​ឆ្នាំ​សកល ឬ​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន។ ឥឡូវ​ទប់​យ៉ាង​ម៉េច បើ​ខ្ញុំ​ខ្លួន​ឯង​ទប់​វា​មិន​ជាប់ នៅ​ក្នុង​ផ្ទះ​ខ្ញុំ​មាន​តែ​ខ្ញុំ​មួយ ហើយ​ក្រៅពី​នោះ​ទៅ​សែន​ទាំង​អស់​ ឲ្យ​ខ្ញុំ​ទប់​យ៉ាងម៉េច​អា​ហ្នឹង​នោះ»

បច្ចុប្បន្ន​នេះ​គេ​សង្កេត​ឃើញ​ថា កូន​ចៅ​ចិន​នៅ​ស្រុក​ខ្មែរ​កំពុង​មាន​មុខមាត់​នៅ​ក្នុង​សង្គម​យ៉ាង​ហ៊ឺហារ។ ខុស​ពីក្នុង​របប​នយោបាយ​មុនៗ កូន​ចៅ​ចិន​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​ទុក្ខ​មុក​ម្នេញ និង​ប្រកាន់​ពូជ​សាសន៍។ កត្តា​នេះ គឺ​ជាហេតុ​ផល​មួយ​ដែល​លោក​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​អះអាង​ថា រដ្ឋាភិបាល​របស់​លោក​ត្រូវ​ជៀសវាង​ដាន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។

លោក ហ៊ុន សែន៖ «ហើយ​ដល់​អ៊ីចឹង​ឲ្យ​ទប់​យ៉ាង​ម៉េច? ទប់​មិន​ជាប់​ទេ ហើយ​ចូល​ដល់​រឿង​ប្រកាន់​ពូជ​សាសន៍​ទៀត។ បើ​ឲ្យ​ទប់​អា​ហ្នឹង​មិន​ឲ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​សកល ចូល​ដល់​ដំណាក់កាល​ប្រកាន់​ពូជ​សាសន៍​ទៅ​ទៀត។ ហាម​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន ហាម​លោត​ម៉ុងសាយ ហាម​ហែរ​អ្នកតា​ ចូល​ដល់​អា​រឿង​ប្រកាន់​ពូជ​សាសន៍​ទៅ​ទៀត»

ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នានា​សរសេរ​ថា ជន​ជាតិ​ចិន បាន​ធ្វើ​អន្តោប្រវេសន៍​ពី​ចិន​ដី​គោក មក​ស្រុក​ខ្មែរ​ក្នុង​អំឡុង​ឆ្នាំ​១៩៣០។ ចិន​ភៀស​ខ្លួន​ទាំង​នោះ គេ​ហៅ​ថា ចិន​ឆៅ​ ក្រោយ​មក​ចិន​ឆៅ​ទាំង​នោះ បាន​រៀប​ការ​ជាមួយ​ខ្មែរ បង្កើត​កូន​ពូន​ជា​ចៅ ហើយ​កូន​ចៅ​ចិន​កើត​ក្រោយៗ​នៅ​ស្រុក​ខ្មែរ​ទាំង​នោះ គេ​និយម​ហៅ​ថា «កូន​ចៅ​ចិន»។

ឯកសារ​របស់​​លោក វីល្លាម វីលម៉ត (William Willmott) អ្នក​ស្រាវ​ជ្រាវ​អំពី​ជន​ជាតិ​ចិន​នៅ​កម្ពុជា សរសេរ​ថា ចិន​នៅ​ស្រុកខ្មែរ​បង្កើត​​បាន​​ជា​ជន​ជាតិ​ភាគតិច​ធំ​ជាង​គេ​មួយ​នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៦០។ នៅ​ចុង​ឆ្នាំ​១៩៦០ ចិន​ ឬ​កូនចៅ​ចិន​មាន​ចំនួន​ប្រមាណ ​៤២៥.០០០​នាក់។ ក៏​ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មក​ចំនួន​នេះ​បាន​ធ្លាក់​ចុះ ដោយ​សារ​សង្គ្រាម​ផង និង​ដោយសារ​ការ​កាប់​សម្លាប់​ក្នុង​របប​ប្រល័យ​ពូជ​សាសន៍ ប៉ុល ពត បើ​ទោះ​បី​របរប​នេះ មាន​សម្ពន្ធភាព​យ៉ាង​ជិតស្និទ្ធិ​ជាមួយ​ប្រទេស​ចិន ប្រជាមានិត​ក៏ដោយ។ ព្រោះ​របប ប៉ុល ពត បាន​ចាត់​ទុក​កូន​ចៅ​ចិន​ថា ជា​សត្រូវ​បដិវត្តន៍ ជា​ក្រុម​វណ្ណៈ​នាយ​ទុន ជញ្ជក់​ឈាម​សេដ្ឋកិច្ច​ប្រទេស​ជាតិ។

ឯកសារ​ដដែល​សរសេរ​ថា នៅ​ឆ្នាំ​១៩៨៤ ពោល​គឺ​ក្នុង​របបរ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​កម្ពុជា គាំទ្រ​ដោយ​វៀតណាម ចំនួន​​ខ្មែរ​កាត់​ចិន​នៅសល់​​ប្រហែល​ ៦១.០០០​នាក់។

លោក​បណ្ឌិត សុខ ទូច អ្នក​ជំនាញ​វិទ្យាសាស្ត្រ​នយោបាយ​កម្ពុជា មាន​រំលឹក​ថា នៅ​ទសវត្សន៍​ឆ្នាំ​១៩៨០ ក្នុង​របប​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ដែល​មាន​ជំនាញការ​វៀតណាម ដាក់​ទិស​នយោបាយ​នៅ​ពេល​នោះ​ បាន​ចាត់​ទុក​កូន​ចៅ​ចិន​ក្នុង​បញ្ជី​ខ្មៅ​ដោយ​ដាក់​លេខ «៣៥១»។ បញ្ជី​នេះ​មាន​ន័យ​ថា ជា​ក្រុម​ជន​ដែល​មាន​សមាសភាព​ផ្នែក​នយោបាយ​មិន​ល្អ ដែល​រដ្ឋាភិបាល​វៀតណាម ជំនាន់​នោះ​​មិន​ទុក​ចិត្ត ព្រោះ​នយោបាយ​វៀតណាម ប្រឈម​មុខ​ជាមួយ​ប្រទេស​ចិន នៅ​ពេល​នោះ។

បណ្ឌិត សុខ ទូច រំលឹក​ថា បញ្ជី ៣៥១ បាន​ប៉ះពាល់​ដល់​កូន​ចៅ​ចិន ដែល​មាន​មុខ​តំណែង​ក្នុង​ជួរ​រដ្ឋាភិបាល​ជំនាន់​នោះ ធ្វើ​ឲ្យ​ពួក​គេ​ភ័យ​ខ្លាច​ជំនាញការ​វៀតណាម ដក​បុណ្យស័ក្ដិ ឬ​ត្រូវ​ដាក់​ទោស ហើយ​ដើម្បី​លាក់​អត្តសញ្ញាណ​ចៅ​ចិន ក្រុម​មន្ត្រី​ទាំង​នោះ​បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​បែប​ជា​ចិន មក​ឈ្មោះ​ខ្មែរ​វិញ។

លោក សុខ ទូច៖ «កាល​ពី​មុន​យើង​ដឹង​ហើយ កូន​ចៅ​ចិន ដឹក​នាំ​ជំនាន់​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​កម្ពុជា បាន​មក​កាន់​អំណាច​ក្នុង​រាជាណាចក្រ​ទី​ពីរ​នេះ អ៊ីចឹង​ក្រុម​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​រដ្ឋមន្ត្រី​ភាគ​ច្រើន​សុទ្ធតែ​ដូរ​ឈ្មោះ​ទាំង ​អស់ ហើយ​យើង​ឃើញ​ហើយ​សូម្បី​តែ​មុខ​មាត់ អាកប្បកិរិយា​រហូត​ដល់​ថ្ងៃ​សែន​ហ្នឹង សឹងតែ​ទាំង​អស់​នៅ​ក្នុង​ជួរ​ដឹក​នាំ ក្នុង​ជួរ​រដ្ឋាភិបាល​ហ្នឹង​​ច្រើន​មែន​ទែន។ យើង​មិន​អាច​លើក​ឈ្មោះ​គេ​ទេ ព្រោះ​ក្រមសីលធម៌​វិជ្ជាជីវៈ តែ​ខ្ញុំ​ដឹង​ថា (កូន​ចៅ​ចិន) មាន​ច្រើន​នៅ​ក្នុង​​ថ្នាក់​ដឹកនាំ​របស់​យើង»

លោក​ថា នៅ​ពេល​នោះ​ចៅ​ចិន​មួយ​ចំនួន បាន​នាំ​គ្នា​ភៀស​ខ្លួន​ទៅ​នៅ​ក្រៅ​ប្រទេស គេច​ចេញ​ពី​ការ​ធ្វើ​ទុក​បុក​ម្នេញ​ក្នុង​របប​​នយោបាយ​របប​សាធារណរដ្ឋ​ ប្រជាមានិត​កម្ពុជា ដែល​កាល​នោះ​មាន​លោក​នាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ធ្វើ​ជា​រដ្ឋមន្ត្រី​ការបរទេស។

បច្ចុប្បន្ន​ចំនួន​​ចិន​កាត់​ខ្មែរ​​កើន​ឡើង​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស។ របាយការណ៍​ស្ថិតិ​របស់​សមាគម​ចិនទាជីវ បង្ហាញ​ថា សព្វថ្ងៃ​នេះ​ចិន​កាត់​ខ្មែរ​បាន​កើន​ឡើង​ដល់​​ទៅ ៧​សែន​នាក់។ ទន្ទឹម​ពេល​នេះ​ដែរ ចៅ​ចិន​ភាគ​ច្រើន​មាន​ជីវភាព​ល្អ សម្បូរ​អ្នក​មាន​ទ្រព្យធន និង​មួយ​ចំនួន​មាន​មុខ​ដំណែង​ខ្ពង់ខ្ពស់​ក្នុង​ជួរ​រដ្ឋាភិបាល។

ស្រប​ពេល​នេះ​ដែរ លោក សុខ ទូច បាន​ព្រមាន​ថា វប្បធម៌​ចិន​កំពុង​មាន​ឥទ្ធិពល​លើ​ខ្មែរ​យ៉ាង​ខ្លាំង ហើយ​ខ្មែរ​ក៏​កំពុង​ទទួល​ដោយ​មិន​ដឹង​ខ្លួន៖ «សព្វថ្ងៃ​នេះ​យើង​ឃើញ​ សង្គមវប្បធម៌ (ចិន) មក​គាប​សង្គត់​យើង​មាន​៣។ ទី​១ គឺ​ការ​និយាយ ដូច​ជា​ការ​និយាយ ដូជ​ជា​ពាក្យ អាហ៊ា ពាក្យ ចែ ពាក្យ​អ៊ី​ហ្នឹង បាន​ប្រើប្រាស់​ទូទាំង​ប្រទេស​កម្ពុជា ហើយ​ពេញ​និយម​ទៅ​ទៀត។  រហូត​ដល់​គេ​ឃើញ​អ្នក​ណា​រាង​មាន​លុយ​ច្រើន មាន​សម្បុរ​ស​បន្តិច​វា​ទៅ​ជា​អាហ៊ា​អ៊ីចឹង​ទៅ។ ចំណុច​ទី​២ ចិន​បាន​បង្រៀន​ខ្មែរ​អោយ​ទទួល​យក​អត់​ដឹង​ខ្លួន គឺ​ទទួល​ទាន​ចង្កឹះ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ចិន មាន​ឥទ្ធិពល​ខ្លាំង​មែន​ទែន។ ចំណុច​ទី​៣ គឺ​កែប្រែ​ខ្មែរ​ឲ្យ​ខ្មែរ​ឈប់​ទទួល​ទាន​នំបញ្ចុក​នៅ​ពេល​ព្រឹក និង​លែង​ទទួល​ទាន​នំ​អន្សម​នៅ​ពេល​ត្រូវ​ការ ទៅ​ជា​ហូប​នំប៉ាវ និង​ហូប​គុយទាវ​ទៅ​វិញ នេះ​ជា​ឥទ្ធិពល​ចិន»

ចំពោះ​រឿង​មន្ត្រី​រាជការ​មិន​ធ្វើ​ការ សាលារៀន ទីផ្សារ​បិទ​ពេល​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ខ្មែរ​ម្ដង​ៗ​នោះ លោក សុខ ទូច ថ្លែង​ថា រដ្ឋាភិបាល​ត្រូវ​មាន​អនុសាសន៍​មួយ​ជាក់លាក់ ដូច​​ជា​ប្រទេស​ជិត​ខាង​ខ្មែរ ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​ធានា​ថា ដំណើរការ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​របស់​រដ្ឋ​ជា​ធំ ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ធម្មតា​ក្នុង​ពេល​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ចិន ហើយ​មិន​រំលោភ​សិទ្ធិ​មនុស្ស និង​មិន​ប្រកាន់​ពូជ​សាសន៍៕


2 thoughts on “Is Chinese New Year now like Khmer New Year?

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s